1 marca pamiętamy o Wyklętych

Msza święta, biało-czerwone kwiaty, a do tego sportowa rywalizacja pełna symboliki – tak w Stargardzie obchodziliśmy Narodowy Dzień Pamięci Żołnierzy Wyklętych. Najpierw w kościele św. Jana odbyło się uroczyste nabożeństwo. Następnie w Parku Batorego spotkali się uczestnicy biegu „Tropem Wilczym”. Różne dystanse pokonały dzieci, młodzież, dorośli i osoby z niepełnosprawnościami. Informację o święcie przygotował również Piotr Tarnawski z Muzeum Archeologiczno-Historycznego. Można ją znaleźć poniżej.

Od 2011 r., 1 marca, obchodzony jest Narodowy Dzień Pamięci Żołnierzy Wyklętych. Data ta nawiązuje do wydarzenia z 1951 r. Wtedy to, w więzieniu na warszawskim Mokotowie, zostali rozstrzelani przywódcy IV Zarządu Głównego Zrzeszenia „Wolność i Niezawisłość” (dalej WIN), prezes ppłk Łukasz Ciepliński i jego najbliżsi współpracownicy: Adam Lazarowicz, Mieczysław Kawalec, Józef Rzepka, Franciszek Błażej, Józef Batory i Karol Chmiel. Aresztowani zostali na przełomie 1947 i 1948 r., poddani okrutnemu śledztwu, oczekiwali na wyrok, w swojej sprawie do października 1950 r. Jak się okazało, wyrok kary śmierci… Stanowili oni ostatnie ogólnokrajowe kierownictwo powojennej konspiracji.

Pierwotnie pełna nazwa zrzeszenia WIN, które powstało 2 września 1945 r., brzmiała: Ruch Oporu bez Wojny i Dywersji „Wolność i Niepodległość”. Utworzona została na bazie struktur rozwiązanej 19 stycznia 1945 r. Armii Krajowej. Z założenia, organizacja miała mieć charakter polityczno-cywilny. Jednak skala represji władz komunistycznych oraz dotychczasowy, również zbrojny charakter polskiej konspiracji niepodległościowej, sprawiła, iż nie udało się zrealizować tych założeń. Poszczególne zarządy WIN były rozbijane przez aresztowania, uwięzienia i procesy sądowe. Do tej organizacji należało około 20-30 tys. członków.

Generalnie szacuje się, iż początkowa liczba żołnierzy podziemia antykomunistycznego wynosiła od 120 tys. do 180 tys. Zmniejszała się ona z czasem, w wyniku m.in. represji (aresztowania, wyroki śmierci lub więzienia) czy indywidualnych decyzji o odejściu po ogłoszeniu amnestii. Za początek działalności uznaje się 1944 r. czyli rozpoczęcie utrwalania władzy komunistycznej w Polsce. Symboliczny koniec widziany jest w śmierci Józefa Franczaka ps. „Lalek”, która nastąpiła w 1963 r. w trakcie obławy dokonanej przez Milicję Obywatelską i Służbę Bezpieczeństwa.

Kim byli wyklęci, niezłomni, leśni? To kobiety i mężczyźni, urodzeni w czasie zaborów niedługo przed I wojną światową, w czasie tej wojny bądź w okresie budowy II Rzeczpospolitej, w rodzinach o różnym pochodzeniu społecznym, zarówno z miast jak i wsi, młodsi i starsi. Część brała udział w wojnie obronnej 1939 r., część dopiero w czasie wojny nabierała doświadczenia bojowego, wielu z nich działało w konspiracji, w ramach Polskiego Państwa Podziemnego.

Zdjęcia: UM w Stargardzie