SANOK / ORZECHÓWKA / MALINÓWKA. W weekend 24–25 października odbędą się wyjątkowe, dwudniowe obchody upamiętniające 80. rocznicę zamordowania mjr. Antoniego Żubryda oraz strz. Janiny Żubryd. W programie m.in. warta honorowa Wojska Polskiego, wykłady historyczne w Sanockim Zamku, poświęcenie obelisku oraz Apel Pamięci z salwą honorową w Malinówce.
Organizatorami i partnerami tegorocznych obchodów są m.in. Muzeum Historyczne w Sanoku oraz Instytut Pamięci Narodowej Oddział w Rzeszowie. Po raz pierwszy w uroczystościach udział wstrzymają również przedstawiciele Zarządu Głównego Narodowych Sił Zbrojnych oraz Związku Żołnierzy Narodowych Sił Zbrojnych Okręgu Łomżyńskiego.
Wojskową asystę honorową podczas wydarzenia wystawi 20. Przemyska Brygada Obrony Terytorialnej im. gen. dyw. Stefana Roweckiego ps. „Grot” (w tym 203 Batalion Obrony Pogranicza z Sanoka).
PROGRAM UROCZYSTOŚCI:
SOBOTA – 24 października 2026 r. (Sanok)
-
godz. 14:00 – Cmentarz Centralny w Sanoku: Uroczyste rozpoczęcie przy mogiłach czterech zamordowanych żołnierzy SBO NSZ „ZUCH”.
-
godz. 16:00 – Ulica Poprzeczna: Oddanie hołdu pod muralem Żubrydowców i zapalenie znicza pamięci dla wszystkich represjonowanych żołnierzy oddziału z udziałem warty honorowej Wojska Polskiego.
-
godz. 16:30 – Rynek Główny: Składanie kwiatów pod tablicą pamiątkową poświęconą żołnierzom SBO NSZ zamordowanym w publicznych egzekucjach.
-
godz. 17:00 – Muzeum Historyczne w Sanoku (Zamek, Sala Gobelinowa): Wykłady historyczne przygotowane przez IPN Oddział w Rzeszowie oraz Muzeum Historyczne:
-
„Zamach na szefa PUBP w Sanoku Tadeusza Sieradzkiego 15.06.1945” – dr hab. Krzysztof Kaczmarski (Naczelnik Oddziałowego Biura Badań Historycznych IPN w Rzeszowie).
-
„Antoni Żubryd – Żołnierz Wyklęty” – Andrzej Romaniak (Kustosz Działu Historycznego Muzeum Historycznego w Sanoku).
-
NIEDZIELA – 25 października 2026 r. (Orzechówka / Malinówka)
-
godz. 10:30 – Kościół Parafialny pw. Świętej Rodziny w Orzechówce:
-
Msza Święta w intencji SBO NSZ „ZUCH”, Żołnierzy i Współtowarzyszy Samodzielnego Batalionu Operacyjnego Narodowych Sił Zbrojnych „Zuch”.
-
-
Przejście / Przegrupowanie w rejon KRZYŻA SBO NSZ:
-
Poświęcenie Obelisku w ostatnim Miejscu Czasowego Spoczynku (MCzP) Żubrydów.
-
Przemówienia okolicznościowe zaproszonych gości.
-
Apel Pamięci i Salwa Honorowa.
-
Złożenie wiązanek, kwiatów i świateł pamięci.
-
-
Przegrupowanie w rejon Miejsca Mordu w lesie w Malinówce:
-
Złożenie hołdu, wiązanek kwiatów i zniczy w miejscu skrytobójczej śmierci małżeństwa Żubrydów.
-
PATRONI I ORGANIZATORZY UROCZYSTOŚCI:
-
Patroni Uroczystości:
-
Kombatant Represjonowany – Janusz Niemiec (syn mjr. Antoniego i strz. Janiny Żubrydów).
-
Poseł na Sejm RP – Ewa Leniart.
-
Poseł na Sejm RP – Piotr Babinetz.
-
Poseł na Sejm RP – Tadeusz Chrzan.
-
-
Organizatorzy: Przewodniczący Rady Powiatu Brzozowskiego, Wójt Gminy Jasienica Rosielna, Konfrater Korpusu Oficerów Wojsk Lądowych, Przewodniczący Klubu Gazety Polskiej w Brzozowie, Komendant JS 2222 Brzozów.
Serdecznie zapraszamy wszystkich mieszkańców Sanoka i regionu do wspólnego uczczenia pamięci Niezłomnych!
Zobacz też:
Bohaterowie odnalezieni po latach. Ppor. Edmund Sawczyn i Edward Czekański spoczęli w poświęconej ziemi [VIDEO, ZDJĘCIA]
Od żołnierza Września do dowódcy podziemia
Antoni Żubryd urodził się 4 września 1918 roku w Sanoku. W młodości ukończył Szkołę Podoficerów Piechoty dla Małoletnich w Śremie, a następnie służył w 40 Pułku Piechoty „Dzieci Lwowskich”. Za męstwo podczas obrony Warszawy w 1939 roku odznaczono go Krzyżem Walecznych i awansowano na sierżanta.
[caption id="attachment_766631" align="aligncenter" width="1385"]
Antoni Żubryd (pierwszy z lewej u dołu) w mundurze podoficera Wojska Polskiego. Źródło: domena publiczna[/caption]
Po krótkiej niewoli wrócił do Sanoka i włączył się w działalność konspiracyjną Związku Walki Zbrojnej. W czasie okupacji współpracował również z wywiadem sowieckim, działając pod pseudonimem „Orłowski”. W 1941 roku został aresztowany przez Gestapo, a po długim śledztwie skazany na śmierć. Zdołał jednak uciec z transportu na egzekucję i powrócił w rodzinne strony.
Z UB do lasu
Po wkroczeniu Armii Czerwonej do Sanoka w 1944 roku Żubryd został funkcjonariuszem Powiatowego Urzędu Bezpieczeństwa Publicznego. gwałtownie jednak ujawnił swoje prawdziwe poglądy – pomagał więzionym żołnierzom podziemia, ostrzegał przed aresztowaniami. Gdy wyszło to na jaw, w czerwcu 1945 roku zdezerterował, zabierając ze sobą żonę i grupę byłych partyzantów.
[caption id="attachment_766648" align="aligncenter" width="668"]
fot. Starostwo Powiatowe w Brzozowie
[/caption]
Wkrótce stworzył Samodzielny Batalion Operacyjny Narodowych Sił Zbrojnych „Zuch”, który działał na terenie powiatów Sanok, Brzozów i Krosno. Oddział, liczący choćby 300 żołnierzy, przeprowadził ponad 200 akcji zbrojnych przeciwko UB, MO i KBW.
Zdrada i śmierć
Pod koniec 1946 roku sytuacja „żubrydowców” stawała się coraz trudniejsza. Do oddziału przeniknął agent UB Jerzy Vaulin, ps. „Bronek”, dawny żołnierz AK, który zyskał pełne zaufanie dowódcy.
[caption id="attachment_766647" align="aligncenter" width="668"]
fot. Starostwo Powiatowe w Brzozowie [/caption]
24 października 1946 roku Vaulin wywabił Antoniego Żubryda z domu pod pozorem rozpoznania trasy. W lesie zastrzelił go strzałem w tył głowy. Następnie zamordował Janinę, która była w zaawansowanej ciąży. Ciała małżonków trafiły do siedziby UB w Brzozowie, a następnie na zamek w Rzeszowie. Ich dalszy los pozostaje nieznany.
[caption id="attachment_766649" align="aligncenter" width="1000"]
fot. Starostwo Powiatowe w Brzozowie
[/caption]
[caption id="attachment_766640" align="aligncenter" width="868"]
Ankieta tajnego współpracownika UB Jerzego Vaulina „Moskita“. Źródło: AIPN[/caption]
Vaulin w okresie PRL funkcjonował pod nazwiskiem Jerzy Wolen. Był cenionym reżyserem filmów dokumentalnych, nagradzanym przez Ministerstwo Obrony Narodowej. Zmarł w 2015 roku, nigdy nie ponosząc odpowiedzialności za zbrodnię.
Najmłodszy więzień PRL-u
Syn Antoniego i Janiny, Janusz, urodzony w 1941 roku, był kilkakrotnie aresztowany jako dziecko. Po raz pierwszy, gdy miał cztery lata. Jako pięciolatek spędził pół roku w więzieniu na zamku w Rzeszowie – był jednym z najmłodszych więźniów politycznych PRL-u.
[caption id="attachment_766644" align="aligncenter" width="1024"]
fot. archiwum eSanok.pl[/caption]
Po śmierci rodziców trafił do sierocińca, skąd wykradła go ciotka, która go wychowała i później adoptowała.
W 1997 roku Janusz otrzymał list od Jerzego Vaulina, w którym ten tłumaczył się z morderstwa, twierdząc, iż działał w obronie własnej. Sąd w Krośnie w 1999 roku uznał sprawę za przedawnioną.
Rehabilitacja po latach
W 1994 roku Sąd Wojewódzki w Rzeszowie unieważnił decyzję o umorzeniu śledztwa z 1946 roku i oficjalnie zrehabilitował Antoniego Żubryda, uznając jego działalność za walkę o niepodległość Polski.
Historia Żubrydów pozostaje jedną z najbardziej dramatycznych kart podziemia antykomunistycznego na Podkarpaciu – historią zdrady, odwagi i cierpienia rodziny, która zapłaciła najwyższą cenę za wierność wolnej Polsce.
źródło: Muzeum Armii Krajowej im. gen. Emila Fieldorfa "Nila" w Krakowie
[caption id="attachment_766622" align="aligncenter" width="960"]
Ślubny portret Janiny i Antoniego Żubrydów fot. technopedia[/caption]
ZOBACZ RÓWNIEŻ:
SANOK: Środowisko patriotyczne pamięta o kapitanie Żubrydzie oraz Jego batalionie! (VIDEO)
SANOK. Patriotyczny mural na Wójtostwie odsłonięty! (VIDEO, ZDJĘCIA)
Odnaleziono szczątki żołnierzy NSZ z oddziału kpt. Antoniego Żubryda
Sanok pamięta o Żołnierzach Niezłomnych! Odsłonięto mural (ZDJĘCIA)
70. rocznica śmierci mjr. Antoniego Żubryda i jego żony. Uroczystości służą odkłamywaniu historii (ZDJĘCIA)
SYN ANTONIEGO ŻUBRYDA: Pierwszy raz udało się przebić przez wewnętrzy opór (FILM)
