Budowali ją Rzeszowianie dla Rzeszowian. Teraz wieża telewizyjna na Baranówce ma szansę na prawną ochronę

Wybudowana u progu lat 70. wieża przy ul. Broniewskiego przez ponad pół wieku trwale wpisała się w krajobraz rzeszowskiej Baranówki. Jej powstanie było konsekwencją dynamicznego rozwoju miasta oraz rosnącego zapotrzebowania na stabilny odbiór programów telewizyjnych. W realizację inwestycji zaangażował się wówczas Społeczny Komitet Budowy Telewizyjnego Ośrodka Nadawczego, a prace adaptacyjne fundamentów pod specyficzne grunty Baranówki wykonali w tak zwanym czynie społecznym lokalni specjaliści. Sam obiekt wziął swój początek ze słynnej wieży na krakowskich Krzemionkach, zaprojektowanej przez wybitnych architektów Stanisława Bieńkuńskiego i Henryka Kurdzina, i został wzniesiony przez Rzeszowskie Przedsiębiorstwo Budownictwa Przemysłowego w rekordowe 15 miesięcy.

Jak podkreśla w swoim oświadczeniu Stowarzyszenie Ochrony Architektury Powojennej, unikalność tej konstrukcji leży nie tylko w jej historii, ale i w samym procesie powstania:

„Betonowa wieża Rzeszowskiego Telewizyjnego Ośrodka Nadawczego „RTON Baranówka” to nie jest zwykły maszt. To pomnik uporu Rzeszowian, dużego sprytu i czystej architektury. (...) W realiach centralnie sterowanej gospodarki ten peerelowski spryt budowniczych był sprytem jak najlepiej pojętym. (...) Budowali to wszyscy – dla swoich.”

— Stowarzyszenie Ochrony Architektury Powojennej

Ścieranie się koncepcji: nowoczesna zabudowa czy rewitalizacja?

Obecnie teren wieży telewizyjnej staje się przedmiotem dyskusji urbanistycznej. Spółka Emitel rozważa przeniesienie stacji nadawczej, co otworzyłoby drogę do wyburzenia obiektu. Dla działki przy ul. Broniewskiego 1 powstała koncepcja architektoniczna biura MWM Architekci, przewidująca budowę kaskadowego budynku mieszkalnego o wysokości od 4 do 9 pięter, mieszczącego około 70 mieszkań, garaż podziemny i lokale usługowe w trybie specustawy „Lex Deweloper”. Projekt ten uzyskał akceptację Miejskiej Komisji Urbanistyczno-Architektonicznej.

Czytaj więcej:

W odpowiedzi na te zamierzenia społecznicy kategorycznie sprzeciwiają się likwidacji obiektu, wskazując, iż w Strategii Rozwoju Miasta Rzeszowa do 2035 roku wieża została uznana za dobro kultury współczesnej i pomnik pokoleń. Stowarzyszenie akcentuje stanowczo potrzebę jej zachowania:

„Jako Stowarzyszenie Ochrony Architektury Powojennej mówimy STOP niszczeniu historii! Złożyliśmy oficjalny wniosek do Podkarpackiego Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków o wpis wieży wraz z zapleczem do rejestru zabytków! Ten obiekt przetrwał ponad pół wieku jako symbol nowoczesnego Rzeszowa. Nie pozwólmy zamienić go w kolejny betonowy parking.”

— Stowarzyszenie Ochrony Architektury Powojennej

Społeczna alternatywa zakłada przekształcenie obiektu w atrakcję turystyczną z tarasem widokowym na całe centrum i północny zachód miasta oraz stworzenie wokół wieży rekreacyjnego skweru dla mieszkańców osiedla.

Stanowisko Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków

Przełomowym momentem w sprawie stało się oficjalne odniesienie się do wniosku społeczników przez Podkarpackiego Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków. Konserwator Adam Sapeta pozytywnie ustosunkował się do inicjatywy, podkreślając rolę obiektu w panoramie miasta:

„Bardzo dziękuję za wniosek o wpis do rejestru wieży telewizyjnej – ważnej pozytywnej dominanty w panoramie Rzeszowa. Jest to jedyny wyróżnik w panoramie już historycznego osiedla Baranówka. Dołożę wszelkich starań do wpisu tego obiektu do rejestru zabytków. o ile wniosek jest kompletny, to bez zwłoki nastąpi wszczęcie postępowania administracyjnego wpisu do rejestru zabytków, co zgodnie z ustawą zablokuje wszelkie działania przy tym obiekcie do czasu uprawomocnienia się decyzji.”

— Adam Sapeta, Podkarpacki Wojewódzki Konserwator Zabytków

Skutki prawne i dalsze perspektywy

Zgodnie z przepisami ustawy o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami, wszczęcie postępowania administracyjnego w sprawie wpisu do rejestru nakłada automatyczny tymczasowy zakaz prowadzenia prac budowlanych i rozbiórkowych. Decyzja konserwatora skutecznie wstrzymuje zatem wszelkie zamierzenia inwestycyjne do czasu ostatecznego rozstrzygnięcia.

I choć reprezentanci spółki Emitel wyjaśniają, iż zmiana lokalizacji stacji to proces wieloletni, a ciągłość nadawania sygnału pozostaje priorytetem, sprawa wieży na Baranówce staje się jednym z najważniejszych sprawdzianów dla lokalnej polityki przestrzennej. Ostateczny głos będzie należał do władz miasta i radnych Rzeszowa, którzy staną przed wyborem pomiędzy nową zabudową mieszkaniową a ochroną unikalnego dziedzictwa architektonicznego regionu.

Czytaj również: