Władze ChRL rozwijają politykę ograniczania tak zwanej „inwolucyjnej” konkurencji, czyli form rywalizacji, które obniżają ceny i marże bez wyraźnego wzrostu jakości, innowacyjności ani produktywności. Hasło, które w lipcu 2024 roku trafiło do komunikatu po posiedzeniu Biura Politycznego KC KPCh, jest dziś łączone z egzekwowaniem prawa konkurencji, standardami jakości, ograniczaniem lokalnego protekcjonizmu oraz planowaną regulacją o budowie jednolitego rynku krajowego. Nie oznacza to końca konkurencji cenowej w Chinach. Celem jest raczej wyznaczenie granicy między normalną presją rynkową a zachowaniami, które w dłuższej perspektywie osłabiają całe branże.
Co oznacza „inwolucyjna” konkurencja
Termin 内卷式竞争, dosłownie „konkurencja inwolucyjna”, wyrósł z popularnego w Chinach pojęcia neijuan. W debacie społecznej opisywało ono sytuację, w której jednostki wkładają coraz więcej wysiłku w naukę lub pracę, ale ich względna pozycja nie poprawia się, ponieważ wszyscy uczestnicy wyścigu robią to samo. W polityce gospodarczej pojęcie zostało przeniesione na poziom firm i sektorów.
Według materiałów publikowanych przez Narodową Komisję Rozwoju i Reform (NDRC) problem zaczyna się wtedy, gdy przedsiębiorstwa walczą o udział w rynku cenami silnie oderwanymi od kosztów, a lokalne władze wspierają powielanie podobnych projektów dzięki nadmiernych zachęt. W rezultacie ceny przestają pełnić funkcję rzetelnego sygnału rynkowego, zyski maleją, a środki na badania, jakość i serwis są ograniczane. Oficjalne opracowania wskazują też na obniżane standardy branżowe, opóźnione płatności w łańcuchach dostaw i nieracjonalne przyciąganie inwestycji jako czynniki pogłębiające zjawisko.
NDRC podkreśla, iż konkurencja sama w sobie nie jest problemem: może obniżać koszty, poszerzać wybór i zmuszać firmy do ulepszania produktów. Polityka antyinwolucyjna ma dotyczyć zachowań, które zaburzają mechanizmy rynkowe lub prowadzą do trwałego „wyścigu w dół”. Dlatego w chińskich dokumentach pojawia się zastrzeżenie, aby działania były dostosowane do branży i nie przybierały formy jednolitej dla wszystkich administracyjnej redukcji produkcji.
Od apelu politycznego do zestawu narzędzi
Pod koniec lipca 2024 roku Biuro Polityczne KC KPCh po raz pierwszy wezwało do wzmacniania samodyscypliny branżowej i zapobiegania „inwolucyjnej” szkodliwej konkurencji. W kolejnych dokumentach temat rozszerzono. Centralna Konferencja Pracy Gospodarczej pod koniec 2025 roku zaliczyła pogłębione przeciwdziałanie temu zjawisku do zadań gospodarczych na 2026 rok, a marcowy raport rządu wymienił w tym kontekście egzekwowanie przepisów antymonopolowych, przeciwdziałanie nieuczciwej konkurencji, standardy, regulację cen i kontrolę zdolności produkcyjnych.
W praktyce tworzy to zestaw kilku uzupełniających się instrumentów.
- Po pierwsze, administracja chce mocniej egzekwować istniejące normy prawa antymonopolowego i ustawy o zwalczaniu nieuczciwej konkurencji.
- Po drugie, zwiększane są wymagania dotyczące jakości i standardów technicznych, aby firmy nie mogły utrzymywać się wyłącznie dzięki obniżaniu kosztów.
- Po trzecie, pod lupą mają znaleźć się zasady przyciągania inwestycji przez samorządy oraz warunki płatności narzucane dostawcom przez podmioty o dużej sile rynkowej.
Ten kierunek wykracza poza samą kontrolę przedsiębiorstw. Oficjalne opracowania wskazują, iż źródłem części problemów są także działania władz lokalnych, które konkurują o fabryki i projekty inwestycyjne, czasem powielając podobne gałęzie przemysłu w wielu regionach. Stąd nacisk na politykę przemysłową bardziej dopasowaną do lokalnych zasobów i istniejących łańcuchów dostaw, zamiast wspierania każdej nowej inwestycji w popularnej branży (na przykład robotyka, czy motoryzacja).
Jednolity rynek jako fundament zmian
W tym miejscu polityka antyinwolucyjna łączy się z szerszym projektem budowy jednolitego rynku krajowego. W styczniu 2025 roku NDRC opublikowała, za zgodą Rady Państwa, „Wskazówkę dotyczącą budowy jednolitego rynku krajowego”, której założeniem jest usuwanie regionalnych barier w przepływie towarów i czynników produkcji oraz ograniczanie lokalnego protekcjonizmu.
Wskazówka wyznacza między innymi zakaz ograniczania międzyregionalnego przepływu towarów i czynników produkcji, a także utrudniania dostępu do przetargów i zamówień publicznych poprzez wskazywanie określonych marek, dostawców czy miejsc pochodzenia. Jej sens gospodarczy jest prosty: firmy powinny konkurować na szerszym rynku według porównywalnych zasad, a nie zdobywać przewagę dzięki barierom administracyjnym lub preferencjom zbudowanym lokalnie.
Materiał źródłowy przedstawia planowane rozporządzenie o budowie jednolitego rynku krajowego jako kolejny etap instytucjonalizacji tych zasad. Warto jednak zachować precyzję. Rozporządzenie znalazło się w planie prac legislacyjnych Rady Państwa na 2026 rok, a komunikat Biura Politycznego z 30 lipca zapowiedział jego opracowanie i wdrożenie. Z dostępnych dokumentów nie wynika natomiast, iż akt już obowiązuje. w tej chwili jest więc raczej zapowiadanym narzędziem porządkującym niż obowiązującą podstawą prawną.
Sektory pod presją cenową
W dyskusji o „inwolucji” często pojawiają się fotowoltaika, baterie, samochody elektryczne, platformy internetowe i usługi dostaw. Łączy je wysoka dynamika inwestycji, szybkie tempo technologiczne i silna rywalizacja o klientów. W 2026 roku chińskie instytucje sygnalizowały działania wobec producentów fotowoltaiki, branży baterii trakcyjnych i magazynowania energii oraz platform dostaw posiłków. Część tych działań ma charakter spotkań z branżą i zaleceń, część obejmuje ocenę praktyk konkurencyjnych na gruncie obowiązujących przepisów.
Elektromobilność stała się najbardziej widocznym przykładem zjawiska, ponieważ obniżki cen są łatwo zauważalne dla konsumentów. Nie należy jednak traktować tego sektora jako jedynego przedmiotu polityki. Chodzi o bardziej ogólną próbę ograniczania powielania inwestycji, nieracjonalnego konkurowania subsydiami i przenoszenia kosztów walki cenowej na słabszych uczestników łańcucha dostaw. Tło rywalizacji w sektorze aut elektrycznych opisaliśmy w artykule o drugiej wojnie cenowej pomiędzy chińskimi producentami samochodów.
NDRC formułuje oczekiwaną zmianę jako przejście od „konkurowania ceną” do „konkurowania wartością”. W praktyce oznaczałoby to większy nacisk na jakość, markę, technologię, bezpieczeństwo i obsługę posprzedażową. To cel zrozumiały dla firm, które w okresie ostrych obniżek cen tracą przestrzeń do finansowania inwestycji. Dla konsumentów będzie jednak istotne, czy poprawa rentowności nie oznacza po prostu słabszej presji na ceny, ale rzeczywistą poprawę produktów i usług.
Granica między porządkowaniem rynku a ograniczaniem rywalizacji
Największa trudność polega na odróżnieniu nieuczciwych praktyk od intensywnej, ale legalnej konkurencji. Nie każda niska cena oznacza sprzedaż poniżej kosztu, a nie każda nadwyżka mocy produkcyjnych jest błędem polityki przemysłowej. W młodych sektorach wielu uczestników, różne rozwiązania technologiczne i część nietrafionych inwestycji są normalnym elementem eksperymentowania.
Chińskie źródła urzędowe również dostrzegają to ryzyko. Materiał NDRC z kwietnia 2026 roku ostrzega, iż firmy lub stowarzyszenia branżowe nie mogą wykorzystywać hasła „anti-involution” do ustalania cen, dzielenia rynku, ograniczania podaży albo dzielenia zysków. Takie działania same mogłyby naruszać prawo antymonopolowe. Polityka ma zatem promować konkurencję opartą na jakości, a nie zastępować ją porozumieniami producentów.
Zewnętrzni analitycy zwracają uwagę na dodatkowe dylematy: redukcja nadwyżek mocy może wiązać się z kosztami dla zatrudnienia, a zbyt sztywne ograniczanie inwestycji może utrudnić poszukiwanie nowych technologii. Reuters wskazywał ponadto, iż prywatne firmy mogą wracać do agresywnej polityki cenowej, gdy presja rynkowa ponownie wzrośnie. To nie podważa sensu ustanawiania przejrzystych reguł, ale pokazuje, iż sam apel o samodyscyplinę nie wystarczy.
Sprawdzian dla reguł i egzekwowania prawa
Przejście od branżowych inicjatyw do trwałych reguł będzie wymagało spójności między Pekinem a władzami prowincji i miast. Z jednej strony centrum chce ograniczać bariery regionalne i subsydia zakłócające rynek. Z drugiej, lokalne administracje przez cały czas odpowiadają za wzrost gospodarczy, zatrudnienie i przyciąganie inwestycji. To właśnie sposób pogodzenia tych bodźców zdecyduje o skuteczności nowej polityki.
Najważniejszym testem nie będzie samo posługiwanie się terminem „inwolucja”, ale to, czy firmy i samorządy otrzymają przewidywalne granice działania. Standardy jakości, skuteczna kontrola nadużyć, ochrony własności intelektualnej i ograniczanie lokalnego protekcjonizmu mogą poprawić warunki konkurencji. o ile jednak działania zostaną odczytane jako administracyjne sterowanie cenami lub ochrona najsilniejszych producentów, cel budowy jednolitego rynku stanie się trudniejszy do osiągnięcia. Dlatego zapowiadana regulacja będzie ważna nie tylko przez swoją treść, ale również przez przejrzystość jej wykonania.
Źródła
1.从行业倡议到立法破局 反内卷进入制度化治理新阶段 [Od inicjatyw branżowych do przełomu ustawowego: przeciwdziałanie „inwolucyjnej” konkurencji wchodzi w etap zinstytucjonalizowanego zarządzania], Securities Times eCompany / Renmin Caixun, 14 sierpnia 2026 r., https://www.egsea.com/news/detail/2326562.html
2.综合整治“内卷式”竞争 [Kompleksowe przeciwdziałanie „inwolucyjnej” konkurencji], Narodowa Komisja Rozwoju i Reform ChRL, 14 lipca 2025 r., https://www.ndrc.gov.cn/wsdwhfz/202507/t20250714_1399160.html
3.“卷价格”如何转向“优价值” [Jak przejść od rywalizacji cenowej do rywalizacji wartością], Narodowa Komisja Rozwoju i Reform ChRL, 23 kwietnia 2026 r., https://www.ndrc.gov.cn/wsdwhfz/202604/t20260423_1404849.html
4.以法治思维和法治方式深入整治“内卷式”竞争 [Pogłębione przeciwdziałanie „inwolucyjnej” konkurencji z użyciem narzędzi prawnych], Najwyższy Sąd Ludowy ChRL, 12 maja 2026 r., https://www.court.gov.cn/zixun/xiangqing/499511.html
5.关于印发《全国统一大市场建设指引（试行 ）》的通知 [Zawiadomienie o wydaniu „Wskazówki dotyczącej budowy jednolitego rynku krajowego (wersja próbna)”], Narodowa Komisja Rozwoju i Reform ChRL, 7 stycznia 2025 r., https://www.ndrc.gov.cn/xwdt/tzgg/202501/t20250107_1395498.html
6.China unveils guideline for building unified national market, driving demand and openness, Rada Państwa ChRL / Xinhua, 7 stycznia 2025 r., https://english.www.gov.cn/policies/policywatch/202501/07/content_WS677d2d7dc6d0868f4e8ee95a.html
7.Manishi Raychaudhuri, China’s fight against price wars is an uphill battle, Reuters, 12 sierpnia 2025 r., https://www.reuters.com/markets/asia/chinas-fight-against-price-wars-is-an-uphill-battle-2025-08-12/
Leszek B. Ślazyk
e-mail: [email protected]
