FARMUS: Co tam słychać na wojnie?

Słowa „Cóż tam, panie, w polityce? Chińcyki trzymają się mocno?!” wypowiada Czepiec w rozmowie z Dziennikarzem. Jest to cytat z Wesela Stanisława Wyspiańskiego, a przypominał mi się z kilku powodów.

Po pierwsze, była to pierwsza lektura czytana w Kanadzie w ramach zainicjowanego programu przez prezydenta RP ‘Narodowe Czytanie’. Nie była to pierwsza lektura, bo pierwszą był Pan Tadeusz Adama Mickiewicza, czytany w roku 2012. Klub Seniora przy Gminie 1-szej Związku Narodowego Polskiego w Kanadzie włączył się w narodowe czytanie w roku 2017 czytając Wesele. Ach co to było za czytanie! 20 osób z różnych polonijnych organizacji, reżyserowanych przez członka Gminy 1-szej, znanego aktora i reżysera z Polski Mirka Polatyńskiego. Ach, cóż to było za czytanie, bo na aplikacji zgłoszeniowej w Biurze Prezydenta RP nie było opcji, aby ośrodki spoza Polski, na przykład z Kanady się zarejestrowały.

Niestrudzona Basia Antoniewska jednak się taką małą przeszkodą nie zraziła, i wydzwaniała tyle razy do Warszawy, aż nie zrobiła sobie znajomości ze swoimi sąsiadami mieszkającymi w tej samej dzielnicy co ona przed wyjazdem z Polski. Jednym słowem ‘po znajomości’ pierwsze czytanie w Kanadzie zaistniało, choć na uzupełnioną światową mapę trzeba było poczekać do następnego roku.
Od tego czasu Narodowe Czytanie (NC) w Kanadzie jest kontynuowanenie tylko przez Gminę ale przez inneg ośrodki polonijne. Coraz więcej ośrodków zgłasza się dając dowód poczucia tożsamości z narodem. A czyż może być coś bardziej szczytnego i łączącego niż wspaniała polska literatura?

Tak dla przypomnienia: po Weselu, czytaliśmy:
• 2025: Kordian – Juliusz Słowacki
• 2024: Kordian – Juliusz Słowacki
• 2023: Nad Niemnem – Eliza Orzeszkowa
• 2022: Ballady i romanse – Adam Mickiewicz
• 2021: Moralność pani Dulskiej – Gabriela Zapolska
• 2020: Balladyna – Juliusz Słowacki
• 2019: Nowele polskie – zbiór 8 utworów (m.in. Konopnickiej, Prusa, Sienkiewicza, Żeromskiego)
• 2018: Przedwiośnie – Stefan Żeromski
• 2017: Wesele – Stanisław Wyspiański

Jak wspominałam w roku 2012 zapoczątkował Narodowe Czytanie prezydent RP Bronisław Komorowski. W przyszłym roku (2027) lekturą będzie ‘Lord Jim’ Josepha Conrada Korzeniowskiego . Czyta się w dowolny sposób, niekoniecznie w organizacji. Można w domu, w ogródku, w rodzinie, ze znajomymi. Dobrze jest się zarejestrować w Biurze Prezydenta aby unaocznić naszą polską obecność w świecie.
Po drugie, w Weselu Wyspiańskiego, we fragmencie o Chińczykach co się mocno trzymają, chodziło o pokazanie zainteresowania polityką także wśród warstw ludowych. To tak jak i obecnie. Wielu ma wiele do powiedzenia na temat tego kiedy znów będziemy w stanie wojny? Kiedy? No przecież już jesteśmy w stanie wojny od czasu kiedy zaczęliśmy (pierwsi przed wszystkimi) pomagać militarnie Ukrainie. Nie wtedy kiedy przyjmowaliśmy uciekających przed wojną Ukraińców, ale wtedy kiedy zaczęliśmy militarnie wspomagać Ukrainę.
My pierwsi. Dopiero po długim czasie zrobiły to inne państwa, po czasie, w którym zdołały sobie zabezpieczyć gospodarcze kontakty na ‘po wojnie’.

Stany Zjednoczone formalnie przystąpiły do II Wojny dopiero w grudniu roku 1941, po ataku Japończyków (sprzymierzonych z Niemcami) na Pearl Harbour. Ale nieformalnie (czyli faktycznie), zbrojnie i gospodarczo wspierały najpierw Anglię, a potem Aliantów od początku wojny. Czyli faktycznie brały udział w wojnie, choć formalnie nastąpiło to po wypowiedzeniu Stanom wojny przez Niemcy.
Tak to Niemcy po wypowiedzenie przez Stany wojny Japonii, wypowiedziały wojnę Stanom. Skomplikowane? Wszystko w czasie wojny jest bardziej skomplikowane, niż w skomplikowanej rzeczywistości pokojowej.
A prawda jest taka, iż Ukraina bez pomocy państw UE, Stanów i Kanady, już dawno musiałaby podpisać rozejm. Czyli podobnie jak ze Stanami w czasie II Wojny Światowej, formalnie nie jesteśmy w stanie wojny z Rosją, ale faktycznie wspierając militarnie i gospodarczo Ukrainę tak – jesteśmy w stanie wojny. I trochę dziwią mnie coraz częstsze doniesienia wywiadu europejskiego, iż Rosja planuje atak na Polskę, albo na kraje bałtyckie, albo i jeszcze dalej na zachód. A co? Ma siedzieć i udawać, iż nie wie dzięki jakiej magii wojna z Ukrainą ciągle trwa? Pamiętacie jak po ataku Rosji na Ukrainę dawano tej wojnie góra dwa miesiące do zakończenia? A trwa już 4.5 roku, a końca nie widać.

To co nas ratuje w tym skomplikowanym świecie, to wola przetrwania i normalnego życia. Wyrazem takiej woli były wojenne piosenki warszawskie, pieśni powstańcze, literatura. Najtrudniej jest złamać ducha, więc trzymajmy się tego, kim jesteśmy. Narodowe Czytanie nam w tym pomaga. Do tego potrzeba tak niewiele. Wystarczy sięgnąć po lekturę, może to być darmowy pdf z biura kancelarii Prezydenta RP, wybrać fragmenty i je przeczytać. To nie zapobiegnie wojnie, ale nas wzmocni tym co najcenniejsze, polskim słowem.

Alicja Farmus,
Millbridge, 7 września, 2027