Swoją działalność w Stanach Zjednoczonych zainaugurował Instytut Pileckiego, otwierając oddział w Nowym Jorku. W trakcie dwudniowej inauguracji, która miała miejsce w dniach 13 i 14 marca, zaprezentowano szereg wystaw i wydarzeń przybliżających licznie przybyłym gościom misję i działalność Instytutu. W części artystycznej imprezy wystąpiła legendarna wokalistka jazzowa Urszula Dudziak.
Piotr Franaszek, CEO Pilecki Institute USA Historyczny dialog
Nowojorska placówka zlokalizowana jest w dzielnicy finansowej Manhattanu przy 92 Greenwich Street, w bezpośrednim sąsiedztwie Wall Street, 9/11 Memorial oraz Museum of Jewish Heritage. Oddział pełnić będzie funkcję interdyscyplinarnego ośrodka badawczego oraz centrum kulturalno-wystawienniczego. Jak można przeczytać w komunikacie prasowym „otwarcie Pilecki Institute USA w Nowym Jorku to nie tylko nowy rozdział działalności Instytutu, ale przede wszystkim szansa na wprowadzenie polskiego doświadczenia historycznego do globalnego dyskursu o wolności i godności człowieka”.
Debata „Lessons from Nuremberg for the 21st Century”Inauguracyjny weekend zgromadził komplet publiczności, w tym wielu polonijnych liderów i przedstawicieli polonijnych organizacji. Obecny był między innymi stały przedstawiciel RP przy ONZ ambasador Krzysztof Szczerski, a także wicekonsul Krzysztof Płaski.
– Otwieramy miejsce dialogu o historii totalitaryzmów w XX wieku i pamięci o ich ofiarach. Celem Pilecki Institute USA będzie budowanie trwałych mostów łączących unikatowe doświadczenie dziejowe Europy z historią i uniwersalnymi wartościami Ameryki – powiedział Karol Madaj p.o. dyrektora Instytutu Pileckiego. – W centrum naszych działań stawiamy postać patrona Instytutu, rotmistrza Witolda Pileckiego. Jego życie jest świadectwem niezłomności ludzkiego ducha w konfrontacji z dwoma najmroczniejszymi systemami politycznymi XX wieku: niemieckim nazizmem i sowieckim komunizmem. Był więziony w niemieckim obozie koncentracyjnym Auschwitz, ale zginął z rąk komunistycznych zbrodniarzy. Jego walka o wolność i niezbywalną godność człowieka są dziedzictwem bliskim nie tylko sercu każdego Polaka, ale także każdego Amerykanina – dodał Madaj.
Dr Heidi Fishman, córka Ruth „Tutti” Fishman, ocalonej z Zagłady przez Grupę Ładosia, psycholożka, działaczka Vermont Holocaust Memorial oraz członkini Komitetu Międzynarodowego Grupy ŁadosiaSzereg wydarzeń
Pierwszy dzień inauguracji koncentrował się na społecznym, popularyzatorskim oraz archiwistycznym wymiarze działalności Instytutu. Goście między innymi mieli okazję wysłuchać debaty „Lessons from Nuremberg for the 21st Century” poświęconej kwestii, w jaki sposób dramatyczne wydarzenia XX wieku i proces norymberski uksztłtowały nasz obecny świat. W panelu dyskusyjnym wzięli udział: Steve Crawshaw – brytyjski dziennikarz, pisarz, działacz na rzecz praw człowieka, Mark Kramer – dyrektor programu Cold War Studies w Davis Center na Uniwersytecie Harvarda, prof. Igor Lukes – profesor stosunków międzynarodowych i historii na Uniwersytecie Bostońskim, Jack El-Hai – autor bestsellerowego reportażu „Norymberga. Naziści oczami psychiatry”. Obecni mogli wysłuchać także pierwszego odcinka audioserialu pt. „Sala 600. Świadkowie Norymbergii” autorstwa Martyny Wojtkowskiej. Sobotni wieczór zakończył się koncertem Uszuli Dudziak wraz z zespołem.
Drugi dzień skupił się na historii pamięci, świadectwach oraz interdyscyplinarnej pracy badawczej. Tego dnia część oficjalna rozpoczęła się od prezentacji misji Instytutu Pileckiego w Nowym Jorku przez władze tej instytucji – Piotra Franaszka, CEO Pilecki Institute w Nowym Jorku oraz Karola Madaja, p.o. dyrektora Instytutu Solidarności i Męstwa im. Witolda Pileckiego. Następnie, po koncercie okolicznościowym Urszuli Dudziak, odbył się wykład dr Mordecaia Paladiela – byłego wieloletniego dyrektora w Instytucie Yad Vashem w Jerozolimie, który jako dziecko, wraz z rodziną, otrzymał wsparcie od polskiego poselstwa w Bernie, co pozwoliło im bezpiecznie przetrwać wojnę na terenie Szwajcarii. Kolejnym świadkiem historii była psycholożka i działaczka Vermont Holocaust Memorial dr Heidi Fishman, córka Ruth „Tutti” Fishman, ocalonej z zagłady przez Grupę Ładosia oraz członkini Komitetu Międzynarodowego Grupy Ładosia. Podczas spotkania kobieta opowiedziała o dramatycznych losach swojej rodziny i o tym, jak paszport Ładosia stał się dla nich przepustką do życia. Heidi Fishman jest również autorką książki „Tutti’s Promise”, opowiadającej o wojennej historii jej matki.
Dr Mordecai Paladiel – były, wieloletni dyrektor w Instytucie Yad Vashem w JerozolimieBohater, który inspiruje
W ramach inauguracji działalności Instytutu amerykańskiej publiczności została zaprezentowana wystawa „A Tool of Survival: The Story of the Ładoś Group”. Opowiada ona o bohaterskiej działalności wspomnianej już Grupy Ładosia – polskich dyplomatów w Bernie w Szwajcarii, którzy w czasie II wojny światowej we współpracy ze środowiskami żydowskimi prowadzili tzw. akcję paszportową, mającą na celu ratowanie Żydów przed zagładą. Ekspozycja prezentuje wyniki badań prowadzonych przez Instytut Pileckiego od 2018 roku, rzucając nowe światło na ten mało znany rozdział historii.
Podczas inauguracji obejrzeć można było interaktywną wystawę o bohaterskiej działalności Grupy Ładosia – polskich dyplomatów w Bernie w Szwajcarii, którzy w czasie II wojny światowej we współpracy ze środowiskami żydowskimi prowadzili tzw. akcję paszportową, mającą na celu ratowanie Żydów przed Zagładą.Podczas inauguracji została zaprezentowana także instalacja przybliżająca postać patrona Instytutu – Witolda Pileckiego. Ekspozycja poświęcona rotmistrzowi stanowi zapowiedź wystawy stałej „Dowód Odwagi”, której otwarcie planowane pozostało w tym roku. Ekspozycja opowie historię Witolda Pileckiego jako świadka i bohatera oporu wobec dwóch totalitaryzmów – niemieckiego nazizmu i sowieckiego komunizmu – pokazując jednocześnie uniwersalność doświadczeń oporu, solidarności i ceny, jaką niektóre społeczeństwa i narody muszą płacić za wolność.
Monika Maniewska, współautorka publikacji Lista Ładosia z Instytutu Pileckiego.W trakcie dwóch inauguracyjnych dni goście mieli także możliwość poznania działalności Instytutu – zwiedzenia czytelni i cyfrowego archiwum.
Wolność – kiedyś i teraz
– Jako Polacy cenimy wolność i aktywnie uczestniczymy w kształtowaniu nowoczesnej przyszłości oraz globalnego rozwoju świata – powiedział Piotr Franaszek, CEO Pilecki Institute USA. – W Pilecki Institute USA będziemy pielęgnować pamięć o konsekwencjach XX-wiecznych systemów totalitarnych, która w obecnych czasach politycznych napięć i odradzania się systemów autorytarnych powinna być przestrogą i inspiracją na drodze do kształtowania pokoju i demokracji. Jesteśmy też otwarci na projekty kulturalne, dyplomatyczne i promocyjne, tworząc platformę współpracy i synergii – podkreślił.
Inaugurację uświetniły występy Urszuli DudziakPiotr Franaszek przedstawił również plany Instytutu na najbliższe miesiące. Między innymi już w kwietniu w Instytucie odbędzie się wystawa sztuki współczesnej Modern Freedom, na której zaprezentowanych zostanie prawie 100 dzieł wybitnych artystów z Polski, Czech, Ukrainy, Węgier, Litwy, Bałkanów i innych państw Europy środkowej i wschodniej prezentujących świadectwo przemian w tej części świata. Na jesień planowana jest największa wystawa poświęcona Andrzejowi Wajdzie i jego twórczości, której inicjatorem jest Instytut Kultury Polskiej w Nowym Jorku, Muzeum Manggha w Krakowie i Ministerstwo Kultury.
M.Ż.
Istniejący od 2017 roku Instytut Pileckiego to państwowa instytucja naukowo-badawcza z siedzibą w Warszawie. Celem działalności Instytutu jest inicjowanie, podejmowanie i wspieranie działań mających na celu upamiętnienie i uhonorowanie osób żyjących, zmarłych lub zamordowanych, zasłużonych dla Narodu Polskiego, zarówno w kraju, jak i za granicą, w dziele pielęgnowania pamięci lub niesienia pomocy osobom narodowości polskiej lub obywatelom polskim innych narodowości będącym ofiarami zbrodni sowieckich, nazistowskich zbrodni niemieckich, zbrodni z pobudek nacjonalistycznych lub innych przestępstw stanowiących zbrodnie przeciwko pokojowi, ludzkości lub zbrodni wojennych, w okresie od dnia 8 listopada 1917 roku do dnia 31 lipca 1990 roku. Pilecki Institute USA mieści się przy 92 Greenwich Street na Manhattanie i otwarty jest dla zwiedzających od poniedziałku do piątku od 10 do 16:00.
