Jan Bytnar „Rudy” – kolbuszowski chłopiec, który został legendą Szarych Szeregów

30 marca 1943 roku w Szpitalu Wolskim w Warszawie zmarł Jan Roman Bytnar, ps. „Rudy”. Miał zaledwie 21 lat. Zginął nie na polu walki, ale w wyniku bestialskich tortur Gestapo – zaledwie cztery dni po tym, jak jego koledzy z Grup Szturmowych Szarych Szeregów dokonali brawurowego odbicia go z rąk okupanta w słynnej Akcji pod Arsenałem.

Jan Bytnar urodził się 6 maja 1921 roku w Kolbuszowej, w domu przy ul. Nowe Miasto, w patriotycznej rodzinie nauczycieli. Jego ojciec, Stanisław Bytnar, był legionistą i działaczem niepodległościowym, matka – Zdzisława – również nauczycielką. Pierwsze lata życia spędził w Kolbuszowej i Niekłaniu Wielkim, gdzie rodzice pracowali w miejscowej szkole. W 1925 roku rodzina przeniosła się do Warszawy, ale korzenie kolbuszowskie i wychowanie w duchu miłości do Ojczyzny na zawsze ukształtowały młodego Janka.W stolicy uczył się w prestiżowym Gimnazjum im. Stefana Batorego, gdzie zaprzyjaźnił się m.in. z Tadeuszem Zawadzkim „Zośką” i Aleksym Dawidowskim „Alkiem”.

Już jako harcerz 23. Warszawskiej Drużyny Harcerskiej „Pomarańczarni” wyróżniał się pilnością, odwagą i ogromną liczbą zdobytych sprawności. Po wybuchu wojny natychmiast zaangażował się w konspirację. Był jednym z czołowych wykonawców małego sabotażu – to on malował na murach Warszawy żółwie symbolizujące powolność niemieckiej machiny wojennej, pisał hasła „Tylko świnie siedzą w kinie” czy przerabiał niemieckie napisy propagandowe na drwiące z okupanta.

W Szarych Szeregach gwałtownie awansował. W listopadzie 1942 roku objął dowództwo hufca „Południe” („Sad”) w Grupach Szturmowych. Brał udział w akcji „Wieniec” i wielu innych dywersyjnych operacjach. Pseudonim „Rudy” zawdzięczał rudym włosom i piegowatej twarzy – cechy, które opisał później Aleksander Kamiński w książce „Kamienie na szaniec”, czyniąc go jednym z jej głównych bohaterów.

23 marca 1943 roku Gestapo aresztowało „Rudego” w mieszkaniu przy alei Niepodległości. Podczas brutalnych przesłuchań na Szucha był torturowany z wyjątkowym okrucieństwem. Nie wydał jednak nikogo ze swoich towarzyszy. Trzy dni później, 26 marca, koledzy z Szarych Szeregów pod dowództwem „Orszy” i „Zośki” przeprowadzili akcję pod Arsenałem – jedną z najsłynniejszych operacji polskiego podziemia. „Rudego” odbito z policyjnej furgonetki, ale obrażenia były zbyt ciężkie.Przewieziony do Szpitala Wolskiego, Jan Bytnar zmarł 30 marca 1943 roku około godziny 16.30. Tego samego dnia od ran odniesionych w akcji pod Arsenałem zmarł także jego przyjaciel „Alek”.

Pośmiertnie Jan Bytnar został awansowany do stopnia harcmistrza i podporucznika Armii Krajowej oraz odznaczony Krzyżem Walecznych.Dziś w Kolbuszowej, na domu przy ul. Nowe Miasto, znajduje się tablica upamiętniająca miejsce jego urodzenia, a w mieście można zobaczyć mural poświęcony bohaterowi. Pamięć o „Rudym” trwa – jako symbol odwagi, wierności przysiędze harcerskiej i niezłomnej postawy młodego pokolenia, które nie ugięło się przed okupantem.

Jan Bytnar „Rudy” pokazał, iż wielkość nie mierzy się wiekiem, ale postawą. Z Kolbuszowej na mapę polskiej historii wpisał się na zawsze jako jeden z najjaśniejszych przykładów bohaterstwa Szarych Szeregów.