W styczniu 1945 roku gmach przy placu Wolności był niemal całkowicie zniszczony – spłonął dach, zawaliły się stropy, a unikatowy księgozbiór liczący ponad 300 tysięcy woluminów w ogromnej większości został bezpowrotnie utracony. Mimo to już wiosną 1945 roku mieszkańcy Poznania zaczęli głośno domagać się przywrócenia instytucji do życia.
„Na wystawie prezentujemy oryginalne wycinki prasowe z lat 1945–1947 – to prawdziwe świadectwo tamtego czasu” – opowiada Katarzyna Wojtaszak, kuratorka wystawy. „Nagłówki typu »Kiedy wreszcie będzie gotowa Biblioteka Raczyńskich?«, »Poznań bez biblioteki – to nie do pomyślenia!« czy »Oddajcie nam naszą Raczyńską!« pokazują, jak bardzo poznaniacy tęsknili za tym miejscem. Dla wielu była to nie tylko czytelnia, ale symbol normalności po wojennym koszmarze”.
Ekspozycja prezentuje też wstrząsające fotografie ruin z 1945 roku – zgliszcza Sali Wielkiej, zawalone schody, sterty spalonych książek. Zdjęcia robią ogromne wrażenie, szczególnie w zestawieniu z widokami dzisiejszego, odrestaurowanego gmachu.
Ciekawym wątkiem jest okres okupacji niemieckiej (1939–1945). Biblioteka funkcjonowała wtedy pod nazwą Stadtbibliothek Posen i była wykorzystywana przez administrację hitlerowską. Na wystawie można zobaczyć m.in. fotografie niemieckich oficerów spacerujących po salach, a także dokumentację wnętrza z wiszącym portretem Adolfa Hitlera w jednym z pomieszczeń.
„To był trudny rozdział, ale pokazujemy go bez upiększeń – jako część historii budynku” – podkreśla Wojtaszak.
Wystawa nie ogranicza się jednak do zniszczeń. Duża część ekspozycji opowiada o heroicznej odbudowie: pierwszych transportach książek z ocalałych księgozbiorów, darach od mieszkańców, pracy murarzy i stolarzy, a także o powolnym odradzaniu się życia kulturalnego w zrujnowanym mieście. Zwiedzający zobaczą m.in. autentyczne dokumenty, listy darczyńców, pierwsze powojenne karty czytelnicze oraz plany remontowe z lat 40. i 50.
Ekspozycję będzie można oglądać do połowy kwietnia 2026 roku (do 15 kwietnia włącznie). W kwietniu zaplanowano dodatkowo dwa oprowadzania kuratorskie – terminy i zapisy pojawią się niedługo na stronie Biblioteki Raczyńskich oraz na jej profilach w mediach społecznościowych.
Wstęp na wystawę jest bezpłatny.
Dla wielu poznaniaków wizyta w ruinach i odbudowanej Bibliotece Raczyńskich to nie tylko lekcja historii – to też wzruszające przypomnienie, iż choćby po największej katastrofie miasto potrafi się podnieść, gdy jego mieszkańcy naprawdę tego chcą.