Prezydent Karol Nawrocki podpisał ustawę, która wygasza nadzwyczajne rozwiązania wprowadzone po wybuchu wojny w Ukrainie. Specustawa obowiązująca od 2022 roku przestanie funkcjonować w dotychczasowej formie, a jej najważniejsze mechanizmy zostaną włączone do ogólnego systemu ochrony cudzoziemców. Co to oznacza w praktyce dla obywateli Ukrainy przebywających w Polsce i jakie zmiany wejdą w życie od marca 2026 roku?
Fot. Shutterstock
Prezydent Karol Nawrocki podpisał ustawę, która stopniowo wygasza nadzwyczajne rozwiązania wprowadzone w ramach tzw. specustawy ukraińskiej. Nowe przepisy nie oznaczają jednak nagłego końca wsparcia dla uchodźców z Ukrainy. Zamiast tego państwo przechodzi z trybu interwencyjnego na systemowe regulacje, które mają uporządkować zasady pobytu, świadczeń i ochrony cudzoziemców w Polsce.
Koniec specustawy w dotychczasowej formie
Specustawa obowiązująca od 2022 roku stworzyła odrębny, uproszczony system prawny dla obywateli Ukrainy uciekających przed wojną. Ułatwiała legalny pobyt, dostęp do rynku pracy, edukacji, opieki zdrowotnej i świadczeń socjalnych. Podpisana właśnie ustawa wygasza ten wyjątkowy model, włączając najważniejsze rozwiązania do ustawy o udzielaniu cudzoziemcom ochrony.
Oznacza to, iż powstanie jeden, wspólny system ochrony czasowej dla wszystkich cudzoziemców, a nie osobne regulacje dedykowane wyłącznie obywatelom Ukrainy.
Prezydent: koniec bezwarunkowych przywilejów
Karol Nawrocki podkreślił, iż podpisując ustawę, realizuje zapowiedź zakończenia etapu bezwarunkowych przywilejów. Jak zaznaczył, Polska przez cały czas wspiera Ukrainę w jej walce z Rosją, ale pomoc ma mieć charakter uporządkowany i uczciwy wobec finansów publicznych.
Prezydent wskazał również, iż wcześniejsze weto wobec pierwotnej wersji projektu doprowadziło do wprowadzenia zmian oczekiwanych przez znaczną część społeczeństwa.
Co się zmieni dla obywateli Ukrainy?
Nowe przepisy przedłużają legalność pobytu osób objętych ochroną czasową do 4 marca 2027 roku. Do tego czasu możliwe będzie złożenie wniosku o dalszy legalny pobyt. Status PESEL UKR pozostanie podstawą potwierdzania legalności pobytu, ale wprowadzona zostanie elektroniczna karta DIIA oraz możliwość potwierdzania tożsamości przez aplikację mObywatel.
Istotną zmianą jest wprowadzenie zasady, iż brak złożenia wniosku o PESEL UKR w ciągu 30 dni od wjazdu do Polski będzie oznaczał wygaśnięcie ochrony czasowej. Niezarejestrowanie się zostanie uznane za dorozumianą rezygnację z ochrony.
Ograniczenia w świadczeniach
Ustawa wprowadza także ograniczenia w dostępie do świadczeń socjalnych i opieki zdrowotnej. Pełna opieka medyczna będzie przysługiwać m.in. małoletnim, osobom pracującym, ofiarom przemocy oraz osobom szczególnie wrażliwym przebywającym w ośrodkach zbiorowego zakwaterowania. Pozostali będą korzystać z opieki na zasadach obowiązujących innych cudzoziemców.
Pomoc w zakresie zakwaterowania i wyżywienia zostanie ograniczona do grup, których przeniesienie do standardowego systemu byłoby nadmiernie kosztowne.
Szkoły i edukacja – zmiany stopniowe
Do końca bieżącego roku szkolnego utrzymane zostanie finansowanie dodatkowych zajęć w szkołach, transportu, pomocy materialnej dla uczniów z Ukrainy, oddziałów przygotowawczych oraz dodatkowych lekcji języka polskiego. Po tym okresie placówki oświatowe wrócą do standardowych zasad funkcjonowania.
Przepisy przejściowe i wejście w życie
Ustawa przewiduje przepisy przejściowe, które mają zapewnić płynne wygaszanie nadzwyczajnych rozwiązań. Dotyczą one m.in. rozliczenia Funduszu Pomocy, zobowiązań BGK oraz przedłużenia ważności wiz i dokumentów do marca 2027 roku, zgodnie z decyzją Rady UE o wydłużeniu ochrony czasowej.
Nowe przepisy wejdą w życie zasadniczo 5 marca 2026 roku i mają – według zapowiedzi rządu i prezydenta – uporządkować system, ograniczyć koszty oraz zakończyć etap wyjątkowych regulacji wprowadzonych na początku wojny.
