Lipnicki symbol polskości

Był symbolem polskości w czasach zaborów i dwudziestolecia międzywojennego — czy MDK w Lipniku znowu będzie nosił imię „Dom Polski”?

Pierwsze wzmianki o budynku w centralnej części Lipnika datuje się na lata 70. XVIII wieku. Toczyło się w nim życie kulturalno-społeczne Polaków w czasie zaborów, gdy wieś została wcielona do Galicji. Idea stworzenia tu polskiej placówki w wielokulturowym Lipniku była kontynuowana przez Polaków zamieszkałych tutaj na początku XX wieku, gdy Polska dopiero rozpoczynała walkę o niepodległość.

W ostatnich miesiącach pokoju miejscowy ks. Stanisław Kobyłecki powołał komitet budowy Domu Polskiego w Lipniku. W tym celu wykupił dom i rozpoczął przy nim budowę sali. Do planowanego na sierpień 1914 r. otwarcia ostatecznie nie doszło. W lipcu ks. Kobyłecki został odwołany przez biskupa Adama Sapiehę, a w sierpniu wybuchła I wojna światowa. Wikary niebawem objął funkcję w parafii w Jeleśni, a później był proboszczem w Zembrzycach, gdzie również dał się poznać jako dobry kapłan i człowiek.

Dopiero koniec panowania zaborcy austriackiego zbiegł się z momentem uruchomienia Domu Polskiego w Lipniku. Jego budowę zakończył komitet budowy, na czele z proboszczem ks. Adolfem Włodkiem i sekretarzem Andrzejem Hryćko. Budowlę wzniósł miejscowy budowniczy Andrzej Herman. Uroczyste poświęcenie i oddanie do użytku nastąpiło z udziałem licznych delegacji polskich organizacji z Białej i okolic w dniu 22 września 1918 r. Kilka tygodni później Austro-Węgry przestały istnieć.

Gdy na początku listopada 1918 r. Biała została opanowana przez Polaków, władze gminne Lipnika, zdominowane przez nacjonalistów niemieckich, usiłowały utrzymać związek z Austrią i współpracowały z niemiecką reprezentacją Bielska. Ostatecznie zostały zmuszone do złożenia przysięgi na wierność powstającej Republice Polskiej, a Dom Polski stał się symbolem polskiej suwerenności w Lipniku. Tu organizowało się miejscowe życie kulturalne i społeczne, działała Czytelnia Polska, siedzibę miało Towarzystwo Gimnastyczne „Sokół”, a polska młodzież wystawiała sztuki teatralne.

Kolejne tragedie przyniosła kampania wrześniowa. Z nadejściem niemieckiego okupanta wszystkie polskie organizacje w Lipniku zostały zlikwidowane, a ich majątek, w tym prawdopodobnie zasoby Domu Polskiego, uległ konfiskacie lub zniszczeniu. W pierwszych dniach wojny na Lipnik spadły bomby, a dzielnicę ogarnęła panika i masowa ucieczka Polaków na wschód. Po wojnie dawny Dom Polski funkcjonował krótko jako Dom Ludowy, a później został przejęty przez Skarb Państwa i przekazany miastu. Mieścił się w nim ośrodek kultury, ale z powodu fatalnego stanu został zamknięty pod koniec lat 70.

Przez kolejne blisko ćwierć wieku symbol polskiej kultury w Lipniku „straszył pustką” w centrum dzielnicy. Zdegradowany budynek w latach 90. ratowali społecznicy — Beskidzkie Towarzystwo Sportowe Rekord i Stowarzyszenie Lipnik, które własnymi siłami remontowało ruinę. Pod koniec 2001 r., dzięki wysiłkom radnego Pawła Pajora, podjęto uchwałę o ponownym utworzeniu w dawnym Domu Polskim siedziby Miejskiego Domu Kultury w Lipniku, który podobnie jak ponad 100 lat temu, służy lokalnej społeczności.

Niedawno radny Pajor zwrócił się do władz miasta z apelem (w interpelacji), by MDK w Lipniku ponownie funkcjonował pod nazwą Dom Polski. W odpowiedzi wiceprezydent Adam Ruśniak odpisał krótko, iż „kwestia ta wymaga pogłębionej analizy i konsultacji z ekspertami — w szczególności z historykami oraz regionalistami”. Wygląda więc na to, iż władza nie mówi „nie”.

BARTŁOMIEJ KAWALEC