Nawrocki chce odebrać Zełenskiemu Order Orła Białego. W historii zdarzyło się to tylko raz

W poniedziałek przed południem odbędzie się posiedzenie Kapituły Orderu Orła Białego. Prezydent Karol Nawrocki zaproponował, by jednym z punktów obrad była sprawa odebrania odznaczenia prezydentowi Ukrainy. Order Orła Białego przyznał Wołodymyrowi Zełenskiemu w 2023 roku ówczesny prezydent Andrzej Duda.

Deklaracja Nawrockiego jest reakcją na ogłoszoną kilka dni temu decyzję władz Ukrainy o nadaniu jednej z jednostek wojskowych imienia "Bohaterów UPA".

Order Orła Białego ma ponad 300 lat historii

Order Orła Białego jest najwyższym polskim odznaczeniem państwowym. Został oficjalnie ustanowiony w 1705 roku przez króla Augusta II Mocnego, choć po raz pierwszy nadano go dwa lata wcześniej.

Jednym z pierwszych odznaczonych był Iwan Mazepa - bohater narodowy Ukrainy. W kolejnych latach order otrzymywali także władcy Rosji, w tym car Piotr I Wielki, a także rosyjscy generałowie i przedstawiciele europejskich monarchii.

Odznaczenie przyznawano również za panowania Stanisława Augusta Poniatowskiego. Wśród jego kawalerów znaleźli się zarówno wybitni Polacy, jak i postacie budzące kontrowersje. Order otrzymali m.in. cesarzowa Katarzyna II, Grigorij Potiomkin czy generał Aleksander Suworow, odpowiedzialny za rzeź Pragi podczas insurekcji kościuszkowskiej. Jednocześnie tym samym odznaczeniem wyróżniono Tadeusza Kościuszkę.

Po utworzeniu Księstwa Warszawskiego Order Orła Białego otrzymał m.in. Józef Wybicki, autor "Mazurka Dąbrowskiego". W czasach Królestwa Kongresowego odznaczenie nadawali rosyjscy carowie będący jednocześnie królami Polski.

ZOBACZ: Prezydent chce odebrać order Zełenskiemu. "Tusk stoi po stronie usprawiedliwiania gloryfikacji UPA"

Carowie, generałowie i twórcy niepodległości

Wśród osób odznaczonych przez cara Aleksandra I znaleźli się książę Adam Jerzy Czartoryski, generał Jan Henryk Dąbrowski oraz Stanisław Staszic. Sam Aleksander I przyznał order także sobie oraz swojemu bratu Konstantemu.

Order Orła Białego otrzymali również Nikołaj Nowosilcow, kojarzony z antypolskimi represjami, a także późniejszy cesarz Niemiec Wilhelm I oraz rosyjscy dowódcy Iwan Dybicz i Iwan Paskiewicz.

Po upadku powstania listopadowego odznaczenia przez wiele lat nie przyznawano. Powróciło ono dopiero po odzyskaniu przez Polskę niepodległości.

ZOBACZ: Czy Zełenski straci Order Orła Białego? Historyk: Mam nadzieję, iż nie

Wincenty Witos stracił order. To jedyny taki przypadek

W II Rzeczypospolitej Order Orła Białego odebrano tylko jednej osobie - Wincentemu Witosowi. Przywódca ruchu ludowego został odznaczony w 1921 roku, jednak w 1932 roku utracił order w konsekwencji wyroku wydanego w tzw. procesie brzeskim. Razem z nim sądzeni byli przeciwnicy autorytarnych rządów sanacji.

Kilka tygodni po wybuchu II wojny światowej Witos odzyskał odznaczenie. Stało się to na mocy dekretu podpisanego przez pierwszego prezydenta RP na uchodźstwie Władysława Raczkiewicza. Do dziś pozostaje jedyną osobą, której formalnie odebrano Order Orła Białego.

W okresie międzywojennym order częściej trafiał do cudzoziemców niż do obywateli Polski. Wśród odznaczonych znaleźli się włoski dyktator Benito Mussolini, minister spraw zagranicznych Włoch Galeazzo Ciano oraz arcybiskup Achille Ratti, późniejszy papież Pius XI.

Order otrzymali również francuscy politycy i dowódcy wojskowi, w tym Georges Clemenceau, Ferdinand Foch, Joseph Joffre i Philippe Pétain. W gronie kawalerów znalazł się także Tomáš Masaryk, uznawany za ojca niepodległej Czechosłowacji.

Jan Paweł II był pierwszym odznaczonym w III RP

W czasach PRL Orderu Orła Białego nie nadawano. Kontynuowali to jednak prezydenci RP na uchodźstwie. Po 1989 roku pierwszym odznaczonym został Jan Paweł II, który otrzymał order w 1993 roku z rąk prezydenta Lecha Wałęsy. W kolejnych latach odznaczenie trafiało do najwybitniejszych postaci życia publicznego, kultury i nauki.

ZOBACZ: Polska europosłanka apeluje do przewodniczącej PE. Chodzi o order dla Zełenskiego

Wśród kawalerów orderu znaleźli się m.in. Czesław Miłosz, Witold Lutosławski, Władysław Bartoszewski, Tadeusz Mazowiecki, Zbigniew Brzeziński, Marek Edelman, Jacek Kuroń, Bronisław Geremek, Irena Sendlerowa, Stanisław Lem, Anna Walentynowicz, Jan Olszewski, Zbigniew Religa, Jerzy Buzek, Wisława Szymborska czy Andrzej Wajda.

Najwięcej Orderów Orła Białego przyznał Andrzej Duda. W ciągu dwóch kadencji nadał 108 odznaczeń, w tym 36 pośmiertnie.

W 2023 roku Order Orła Białego otrzymał Wołodymyr Zełenski. Ukraiński przywódca został odznaczony przez prezydenta Andrzeja Dudę za zasługi dla rozwoju relacji polsko-ukraińskich.

Jednym z najnowszych kawalerów orderu jest natomiast Andrzej Poczobut. Działacz polskiej mniejszości na Białorusi i dziennikarz odebrał odznaczenie z rąk prezydenta Karola Nawrockiego 3 maja 2026 roku, kilka dni po uwolnieniu z białoruskiej kolonii karnej.

WIDEO: "Pracujemy w silosach, każda służba oddzielnie". Ekspert o ochronie dzieci w Polsce