Dzisiaj przedstawiam Państwu tekst, którego Autorem jest Kenny Lim, twórca China Decoded – firmy doradczej z siedzibą w Singapurze. Tekst publikuję za zgodą i dzięki uprzejmości Autora, menadżera z ponad 25-letnim doświadczeniem, w tym 10-letnim doświadczeniem w pracy w Chinach. Tekst pierwotnie został opublikowany na LinkedIn.
Większość zachodnich relacji sprowadzała historię Mbappé do jednego zdania.
Pekin ukarał piłkarza za nazwanie Mao dyktatorem.
To nieprawda. Zdecydowanie.
Pekin tego nie zainicjował. A problemem nie było słowo „dyktator”.
Oto odtworzona na podstawie dostępnych materiałów sekwencja zdarzeń. A potem — sposób myślenia, który pomaga ją zrozumieć.
SEKWENCJA ZDARZEŃ
Kwiecień 2026 roku. Piłkarz Mbappé pojawia się w The Bridge, francuskim programie na YouTubie stworzonym przez jego kolegę z Realu Madryt, Auréliena Tchouaméniego. Zapytany o swój ulubiony mem z własnym udziałem, wskazuje ten, na którym jego twarz umieszczono na ciele „jakiegoś gościa… chyba chińskiego dyktatora”. Chodzi o wizerunek Mao Zedonga.
Najpierw kontekst. Kibice piłkarscy od dawna żartują w internecie, iż Mbappé jest dyktatorem, a memy z jego twarzą na wizerunkach autokratów krążą bardzo szeroko po sieci. Śmiał się z własnego przezwiska. Mao był tylko jedną z wielu postaci w świecie memów o Mbappém.
Ten konkretny fragment wywiadu Mbappé z jego komentarzem krążył w internecie od kwietnia br. — przez sześć miesięcy. W Chinach nie zauważył go nikt.
Poniedziałek, 26 października
Konto kibicowskie na X publikuje nagranie. Tego wieczoru Dongqiudi (懂球帝), największa chińska aplikacja z wiadomościami piłkarskimi i społecznością kibiców, wydaje oświadczenie. Stwierdza w nim, iż wypowiedź Mbappé rani uczucia chińskich kibiców i Chińczyków. Przy czym – sugerując, iż rani w sposób niezwykle bolesny – nie podaje tłumaczenia tej wypowiedzi na chiński.
Dongqiudi nie jest medium państwowym. To komercyjna platforma piłkarska. W ciągu 20 minut od publikacji oświadczenia sekcje komentarzy zapełniły się atakami chińskich internautów na Mbappégo i Real Madryt. Dongqiudi wyjaśniło później, iż jeden z redaktorów natknął się na nagranie podczas wieczornego przeglądania internetu.
Zwróćmy uwagę na to, co się wydarzyło. Większość chińskich kibiców, którzy się oburzyli, nie wiedziała, co powiedział Mbappé. Zobaczyli na zaufanej platformie informację, iż powiedział coś tak obraźliwego, iż nie godzi się tego przetłumaczyć. To właśnie sposób przedstawienia sprawy stał się motorem napędowym późniejszych zdarzeń.
Wtorek, 27 października.
Do rana China Media Group, która zarządza CCTV, zawiesza transmisje La Liga, wycofuje reklamy Mbappégo i domaga się przeprosin od piłkarza, Realu Madryt oraz ligi.
Producent napojów energetycznych Dongpeng zrywa współpracę, a niedługo potem robi to mleczarski gigant Mengniu i jego marka serów Milkground. Chiński Związek Piłki Nożnej składa Realowi Madryt „stanowczy protest”. Ministerstwo spraw zagranicznych odnosi się do sprawy podczas codziennego briefingu. Pięć spośród dziesięciu najpopularniejszych tematów na Weibo dotyczy Mbappégo. Dior i Hublot usuwają go ze swoich chińskich kont. Jego konta na Weibo i RedNote zostają objęte ograniczeniami.
Tego wieczoru Mbappé przeprasza w mediach społecznościowych po francusku, chińsku i angielsku. Przeprasza również La Liga.
Środa, 28 października.
Przeprasza Real Madryt, a także program. Ministerstwo spraw zagranicznych oświadcza, iż poważnie traktuje przeprosiny (przyjmuje je do wiadomości). CCTV deklaruje, iż będzie uważnie słuchać słów Mbappégo i obserwować jego czyny. Następnie departament propagandy prowincji Zhejiang krytykuje przeprosiny Realu Madryt za brak rozliczenia odpowiedzialnych osób wewnątrz klubu.
3 listopada La Liga przez cały czas nie jest transmitowana przez CCTV.
Jeśli chodzi o przebieg wydarzeń: iskrę wznieciła chińska komercyjna aplikacja i jej użytkownicy. Potem dołączyły media społecznościowe. Państwo zaangażowało się pod wpływem presji społecznej.
BŁĘDNA INTERPRETACJA NR 1: TO PEKIN WYDAŁ POLECENIE
Państwo tego nie zapoczątkowało. Nie mogło jednak pozostać obojętne ze względu na okoliczności. W ciągu 72 godzin głos zabrały China Media Group, ministerstwo spraw zagranicznych, związek piłkarski oraz prowincjonalny departament komunikacji.
Dlaczego zareagowano tak szybko? Kilku doświadczonych dziennikarzy z Titan Sports, chińskiej gazety sportowej, przedstawiło badaczowi Jamestown Foundation jedną z odpowiedzi. Jak twierdzili, Pekinowi w rzeczywistości nie podobało się, iż aplikacja piłkarska Dongqiudi rozdmuchała sprawę. Gdy jednak w grę weszło nazwisko Mao Zedonga, państwo nie mogło milczeć.
To nie pierwszy raz, gdy państwo próbowało ostudzić nacjonalistyczną nagonkę. Kiedy w 2018 roku wybuchła sprawa Dolce & Gabbana, ministerstwo spraw zagranicznych oświadczyło, iż nie chce, by przerodziła się w problem dyplomatyczny. Gdy w 2019 roku nacjonaliści zarzucili Zarze „obrażanie Chin” z powodu piegów modelki, państwowy dziennik China Youth Daily publicznie skrytykował nacjonalistyczne głosy.
Partia (państwo) nie przyłącza się do internetowych nagonek. Najczęściej próbuje ją wyciszyć. Nie może jednak sprawiać wrażenia obojętnego, gdy jej przedmiotem jest założyciel Chińskiej Republiki Ludowej. A ta sprawa wybuchła w dniu otwarcia V Plenum Partii. To nie jest chwila, w której którykolwiek chiński urzędnik chciałby uchodzić za pobłażliwego w takich kwestiach — zwłaszcza gdy chodzi o Mao Zedonga.
Zachodni krytycy twierdzą, iż Pekin wykorzystał tę sytuację, by narzucić swoje polityczne czerwone linie każdemu, kto chce wejść na chiński rynek. Jest w tym ziarno prawdy, ale odwracają kolejność wydarzeń.
Presja społeczna zmusiła państwo do działania. Państwo wykorzystało tę sytuację, by zaznaczyć swoje stanowisko.
BŁĘDNA INTERPRETACJA NR 2: CHIŃCZYCY NIE TOLERUJĄ KRYTYKI MAO
Tak zakłada znaczna część zachodnich komentarzy — ich autorzy sądzą, iż Chińczycy czczą Mao i nie akceptują żadnej krytyki pod jego adresem.
Chińczycy mogą krytykować Mao — i robią to. Krytykowała go sama Partia. Zwykli ludzie często robią to prywatnie.
W 1981 roku oficjalna uchwała Partii podsumowująca jej własną historię stwierdzała, iż Rewolucja Kulturalna, zapoczątkowana i kierowana przez Mao, przyniosła najpoważniejszy regres i największe straty od 1949 roku. Popularny skrót oceny jego dorobku to 三七开 (sān qī kāi): siedemdziesiąt procent na plus, trzydzieści procent na minus.
Głód wywołany Wielkim Skokiem Naprzód pochłonął dziesiątki milionów ofiar. Rewolucja Kulturalna rozbiła rodziny, wysłała całe pokolenie na wieś i zniszczyła kariery. Wiele chińskich rodzin nosi w sobie pamięć tych wydarzeń.
Mieszkałem w Chinach przez 10 lat i słyszałem, jak moi chińscy znajomi ostro krytykują Mao, powtarzając między innymi pogłoski o tym, iż pod koniec życia otaczał się “atrakcyjnymi kadrami partyjnymi”.
Ale sposób, w jaki o nim mówili, przypominał to, jak rodzina mówi o głęboko niedoskonałym ojcu.
Popełnił katastrofalne błędy. Rodzina za nie zapłaciła. Niektórzy jej członkowie wciąż noszą blizny. Ale przez cały czas jest ojcem. Chronił rodzinę w jej najciemniejszych chwilach, wyprowadził ją z wewnętrznych wojen i konfliktów oraz skierował na drogę ku przyszłemu pokojowi i dobrobytowi. Bez niego nie byłoby tej rodziny.
W gronie rodzinnym można się o niego spierać przy stole. Można czuć gorycz. Nie akceptuje się jednak, gdy ktoś z zewnątrz wchodzi do domu i się z niego naśmiewa.
Problemem nie była sama krytyka.
CO NAPRAWDĘ URAZIŁO
Zacznijmy od prostego przykładu. Gdyby problemem było samo słowo „dyktator”, Joe Biden poniósłby konsekwencje.
W 2023 roku Biden dwukrotnie nazwał Xi Jinpinga dyktatorem. Za drugim razem zrobił to zaledwie kilka godzin po spotkaniu na szczycie z Xi w Kalifornii. Xi jest urzędującym przywódcą, a nie postacią historyczną. Chińskie ministerstwo spraw zagranicznych nazwało te słowa absurdalnymi i nieodpowiedzialnymi. I na tym się skończyło. Nie było bojkotu. Nie zerwano współpracy z żadną amerykańską marką. Relacje utrzymywano dalej.
A zatem samo słowo nie wywołuje takiej reakcji. Liczy się to, kto je wypowiada, w jaki sposób i w jakich okolicznościach.
Uważnie czytając chińskie reakcje, dostrzegamy powracający motyw.
Mbappé zarabia w Chinach. Według doniesień Dongpeng i Mengniu płaciły mu około 7 milionów euro rocznie za promowanie napojów i produktów mlecznych wśród chińskich konsumentów. A jednak nie potrafił przywołać nazwiska osoby, która stała się symbolem narodzin współczesnych Chin, której twarz widnieje nad Bramą Tian’anmen i na każdym chińskim banknocie.
Amerykaninowi przedstawiłbym to tak:
Wyobraź sobie chińską gwiazdę zatrudnioną przez amerykańską markę. Zapytana o ulubiony mem z własnym udziałem, mówi, iż to ten, na którym jej twarz umieszczono na ciele „jakiegoś Amerykanina, który był właścicielem niewolników”. Chodzi o ciało George’a Washingtona, którego twarz widnieje na banknocie dolarowym.
Można przenieść to do Europy — przez cały czas działa. Gwiazda zatrudniona przez francuską markę wskazuje mem z „jakimś francuskim dyktatorem, który przywrócił niewolnictwo”. Chodzi o Napoleona. Z kolei gwiazda brytyjskiej marki wybiera mem z „jakimś starym angielskim gościem, który był rasistą”. Chodzi o Winstona Churchilla, którego twarz widnieje na brytyjskim banknocie pięciofuntowym.
Każde z tych określeń jest prawdziwe. Washington przez całe dorosłe życie posiadał niewolników. Napoleon przywrócił niewolnictwo we francuskich koloniach w 1802 roku. Poglądy Churchilla na temat rasy są dobrze udokumentowane. A według większości zachodnich standardów określenie Mao mianem „dyktatora” jest trafne. Nie o to jednak chodzi.
Pomyśl, jak odebrano by to w Ameryce, Francji albo Wielkiej Brytanii. Niektórzy dyskutowaliby o faktach. Większość zastanawiałaby się, jak człowiek zarabiający miliony dzięki jednej z rodzimych marek może sprowadzać postać wciąż otaczaną szacunkiem przez wzgląd na swoje znaczenie w historii do roli czarnego charakteru — i choćby nie znać jej nazwiska.
To właśnie zobaczyli Chińczycy: kolejne zagraniczne nazwisko, które odnosi sukces dzięki Chinom, ale nie zadaje sobie trudu, by poznać podstawy. D&G w 2018 roku. Swatch w 2025. A teraz Mbappé w 2026.
To brak szacunku.
NIE BYLI NAPRAWDĘ OBURZENI, A MIMO TO GO „SKASOWALI”
Przyjrzyjmy się, kto zareagował i w jaki sposób.
Dongpeng, Mengniu i Milkground zerwały z nim współpracę w ciągu kilku godzin, publikując niemal identyczne oświadczenia o „zerowej tolerancji”. Dior, Hublot i On niczego formalnie nie rozwiązały — po prostu po cichu usunęły jego wizerunek ze swoich chińskich kont. Jeden z użytkowników Weibo ujął to wprost: „Nie obchodzi mnie, co dokładnie powiedział”.
Chińskie określenie tego zjawiska to 表态 (biǎo tài): publicznie zadeklarować, po której stronie się stoi, czyli jasno określić swoje stanowisko. Gdy stawką jest godność narodowa, ważniejsze od prywatnych odczuć staje się to, by inni widzieli, iż stoi się po adekwatnej stronie. Milczenie również odczytuje się jako stanowisko.
Dla chińskiej marki rachunek jest prosty. Dalsza kooperacja z Mbappém grozi bojkotem konsumentów i niewygodnymi pytaniami. Zerwanie jej w tych okolicznościach prawie nic nie kosztuje. Urzędnik dokonuje podobnej kalkulacji, tyle iż w dłuższej perspektywie. Dzisiejsze zignorowanie sprawy może zostać wykorzystane przeciwko niemu w politycznej rozgrywce za kilka lat.
Wielu tych, którzy go „skasowali”, wcale nie było oburzonych. Po prostu się zabezpieczali.
Ten właśnie aspekt zachodnie firmy powinny przeanalizować najdokładniej. Gdy wybucha kryzys, chińscy partnerzy nie będą stać u waszego boku i czekać, aż sprawa przycichnie. Najpierw publicznie zajmą stanowisko — 表态. Przygotujcie się na to, zanim będziecie musieli reagować.
JAKI WNIOSEK WYCIĄGAJĄ Z TEGO CHIŃCZYCY
Wniosek Chińczyków nie brzmi: Zachód nienawidzi Chin.
Brzmi: Zachód nie uważa, iż warto poznawać Chiny.
Ten wniosek nie pojawił się wraz ze sprawą Mbappégo. Narastał przez dziesięciolecia, gdy pouczano Chiny o prawach człowieka, środowisku i „właściwej drodze rozwoju” — robiły to osoby, które kilka wiedziały o Chinach i rzadko pytały, jak kraj doszedł do obecnego miejsca.
Mbappé miał też pecha, jeżeli chodzi o moment.
W 2018 roku, gdy wybuchła sprawa D&G, chińskie ministerstwo spraw zagranicznych oświadczyło, iż nie chce, by przerodziła się w problem dyplomatyczny. Tym razem to samo ministerstwo skomentowało nagranie z podcastu Mbappégo w ciągu jednego dnia. Wzmianka o Mao częściowo wyjaśnia tę różnicę, ale resztę tłumaczy nastrój społeczny.
Chiny wytwarzają dziś ponad jedną czwartą światowych dóbr przemysłowych, ponad 80 procent paneli słonecznych i większość akumulatorów do pojazdów elektrycznych. Zachodnie gospodarstwa domowe i firmy korzystają z tego każdego dnia. Zachodnie rządy nakładają cła, wprowadzają ograniczenia i pouczają Chiny. Tymczasem chińscy konsumenci przez cały czas bardzo dobrze płacą zachodnim markom — i zachodnim piłkarzom.
Z perspektywy wielu Chińczyków Zachód chce chińskich produktów, chińskich pieniędzy i chińskich klientów, ale nie chce podejmować wysiłku, by zrozumieć Chiny. Ten brak kurtuazji narasta od lat. Zmieniło się to, iż Chiny są teraz pewniejsze siebie, mniej cierpliwe i znacznie swobodniej dają światu do zrozumienia, co o nim myślą.
Mbappé nie stworzył tych nastrojów, ale nieświadomie w nie wkroczył i stał się ich najbardziej widocznym celem.
Przekonanie, iż Zachodowi nie będzie się chciało poznać Chin, po cichu obecne jest w chińskich zarządach, zespołach zakupowych i salach negocjacyjnych. Chińscy partnerzy rzadko powiedzą wam to wprost. Odnotowują jednak, gdy nie wiecie, kim są, skąd się wywodzą ani co uważają za święte. I uwzględnią to w swoich kalkulacjach.
Mbappé i jego agenci przekonali się o tym w ciągu 48 godzin.
Autor: Kenny Lim, znany jako „The China Whisperer”, jest twórcą China Decoded – firmy doradczej z siedzibą w Singapurze. Pomaga zarządom i kadrom kierowniczym zrozumieć, w jaki sposób chińskie przedsiębiorstwa myślą, konkurują i rozwijają się, aby mogły skuteczniej z nimi negocjować, nawiązywać współpracę i konkurować. Ma ponad 25-letnie doświadczenie na stanowiskach kierowniczych i spędził około dziesięciu lat mieszkając i pracując w Chinach, w ponad 30 miastach. Jest prelegentem TEDx i sześciokrotnym laureatem tytułu „Top Voice” serwisu LinkedIn.
Kontakt: [email protected]
Redakcja: Leszek B. Ślazyk
e-mail: [email protected]
