Po raz pierwszy po ponad 75 latach od odnalezienia i przekazania do Żydowskiego Instytutu Historycznego im. Emanuela Ringelbluma zostaje zaprezentowane ikonograficzne archiwum przedwojennego Muzeum Żydowskiego w Berlinie – unikatowy zbiór materiałów wizualnych dokumentujących życie i kulturę Żydów tuż przed Zagładą. Nową wystawę czasową można oglądać od 10 kwietnia w Żydowskim Instytucie Historycznym im. Emanuela Ringelbluma.
Ekspozycja przywraca pamięć o przerwanej działalności instytucji oraz stawia pytanie o rolę obrazów – fotografii, grafik i reprodukcji – w budowaniu wiedzy o historii i tożsamości społeczności żydowskiej.
Wystawa stanowi rzadkie świadectwo świata, który w dużej mierze zniknął. Zdjęcia, grafiki i reprodukcje zachowane w archiwum dokumentują życie Żydów przed Holokaustem, utrwalając obrazy dzieł sztuki, miejsc i społeczności, które często już nie istnieją.
Tytułowe Obrazy tożsamości zachęcają zwiedzających do postrzegania przedwojennej kultury żydowskiej nie tylko jako utraconego dziedzictwa, ale także jako istotnej części historii, która przez cały czas kształtuje nasze rozumienie przeszłości.
Centralnym punktem ekspozycji jest archiwum ikonograficzne prezentujące różnorodne przejawy kultury żydowskiej – od postaci życia religijnego i intelektualnego po artystów i twórców kultury popularnej. W zbiorze znajdują się fotografie miejsc religijnych, sceny świąt i codzienności oraz materiały dokumentujące kulturę popularną, w tym wizerunki artystów i twórców rozrywki.
Na wystawie prezentowane są również dzieła sztuki żydowskiej. Część z nich zachowała się jedynie w formie fotografii – będących często ostatnim śladem po pracach zniszczonych w czasie wojny. Obok nich można zobaczyć także oryginalne rysunki, szkice, akwaforty i drzeworyty przedwojennych artystów z różnych części Europy.
Archiwum dokumentuje nie tylko dorobek kultury żydowskiej, ale także realia, w których funkcjonowała społeczność żydowska w Europie. W zbiorze znajdują się materiały ukazujące napięcia społeczne, uprzedzenia i przemoc – w tym ryciny odnoszące się do oskarżeń o mordy rytualne, fotografie z procesów oraz antysemickie karykatury.
Wystawa „Obrazy tożsamości” opowiada nie tylko historię samej kolekcji, ale także losy instytucji, która ją stworzyła, oraz powojenne okoliczności odnalezienia i zachowania jej fragmentów. Jednocześnie pozwala zrozumieć realia, w których powstawały powojenne zbiory Żydowskiego Instytutu Historycznego im. Emanuela Ringelbluma – w czasie chaosu, przemieszczania obiektów i odbudowy instytucji kultury po II wojnie światowej.
Na wystawie zaprezentowane zostaną oryginalne plansze z ikonograficznego archiwum, negatywy i diapozytywy, a także dokumenty związane z działalnością Muzeum Żydowskiego w Berlinie. Ekspozycję uzupełniają wybrane dzieła sztuki powiązane z historią instytucji oraz materiały archiwalne dokumentujące losy kolekcji po jej zamknięciu w 1938 roku.
Kolekcja powstawała w latach 20. i 30. XX wieku, w okresie dynamicznego rozwoju fotografii i reprodukcji obrazów. Materiały – fotografie, ryciny oraz różnorodne dokumenty wizualne – były systematycznie gromadzone, katalogowane i umieszczane na tekturowych planszach, tworząc uporządkowane kompendium obrazów dotyczących życia, kultury i historii Żydów.
Wystawie towarzyszą:
– Esej filmowy Wege zur Kunsterziehung/ Drogi edukacji artystycznej/ A Guide for Art Education w reżyserii Yael Vishnizki Levi, który bada pęknięcia w historii kolekcji i to, jak odzwierciedlają się one w jej fragmentarycznej formie;
– Katalog zawierający artykuły naukowe, eseje interpretacyjne oraz reprodukcje materiałów z kolekcji.
Wystawa: Obrazy tożsamości. Kolekcja przedwojennego Muzeum Żydowskiego w Berlinie
Miejsce: Żydowski Instytut Historyczny im. Emanuela Ringelbluma, Warszawa
Termin: 10 kwietnia – 30 listopada 2026
Kuratorka wystawy: Marta Kapełuś
Projekt aranżacji: Aneta Faner
Film: Yael Vishnizki Levi
