Ottawa ukrywa, kto dostaje miliardy na obronę Ukrainy, powołując się na tajemnicę państwową

W jednym tylko roku fiskalnym Departament Obrony Narodowej Kanady (National Defence) wydał ponad miliard dolarów kanadyjskich w ramach pozycji „Contributions to the Ukraine Operation”, a nazw ośmiu odbiorców nie podano. Rząd argumentuje, iż ich ujawnienie byłoby naruszeniem tajemnicy gabinetu. Informacje te ujawniła redakcja Rebel News na podstawie oficjalnych Public Accounts of Canada oraz odpowiedzi na wniosek o dostęp do informacji.

W Public Accounts of Canada za rok 2022–23, na stronie 355 tomu dotyczącego płatności transferowych, pod National Defence widnieje kwota 1 021 628 132 dolarów pod linią „Contributions to the Ukraine Operation”. Brak jakiegokolwiek rozbicia, przypisu czy wyjaśnienia. Ośmiu odbiorców potraktowano zbiorczo, a ich nazwiska/nazwy ukryto. Tymczasem sam dokument stwierdza, iż Public Accounts powinny pokazywać „nazwę i lokalizację odbiorcy wraz z całkowitą kwotą wypłaconą” w przypadku płatności powyżej 100 tysięcy dolarów. Na tej samej stronie podano nazwiska innych podmiotów – m.in. NATO otrzymało 157 980 308 dolarów, rząd Terytoriów Północno-Zachodnich 30 milionów, a Canadian Ukrainian Immigrant Aid Society z Toronto 3 149 572 dolary. Nazwy ukrywa się zwykle w przypadku osób prywatnych (rolników, weteranów, emerytów), co budzi pytanie, czy w tym przypadku chodzi o osiem osób prywatnych.

Departamentalny plan National Defence na 2023–24 przewidywał na 2022–23 około 500 milionów dolarów na pomoc wojskową dla Ukrainy, a rzeczywiste wydatki przekroczyły miliard. Według planu sprzęt letalny i nieletalny pozyskiwano głównie przez Canadian Commercial Corporation oraz partnerów międzynarodowych; jednocześnie nie planowano ani nie przeprowadzono ocen tych działań.

Redakcja Rebel News (reporterka Tamara Ugolini) złożyła wniosek o dostęp do informacji (Access to Information) z prostym pytaniem o listę odbiorców tej jednej, już opublikowanej linii. Ustawa daje departamentom 30 dni na odpowiedź lub przedłużenie terminu. National Defence nie zrobił ani jednego, ani drugiego, więc zgodnie z sekcją 10(3) ustawy wniosek uznano za odrzucony. Odmowa trwała ponad dwa lata. Gdy wreszcie przyszła odpowiedź, powołano się na sekcję 69 Access to Information Act, która chroni „cabinet confidences” – deliberacje gabinetu, memoranda, agendy, briefingi i projekty ustaw. Powstaje pytanie, czy sama nazwa firmy, korporacji korony lub rządu zagranicznego, który otrzymał publiczne pieniądze, stanowi deliberację gabinetu. Ustawa generalnie wymaga ujawnienia tego, co rozsądnie można ujawnić.

W późniejszych Public Accounts linia „Ukraine Operation” zniknęła. Zamiast niej Program Military Training and Cooperation Program skoczył z około 7 milionów do 773 milionów w 2023–24 i ponad 1,16 miliarda w 2024–25. Nazwy odbiorców ukryto odpowiednio 60 i 22 razy. Program obejmuje pomoc wojskową „gdy poleci gabinet”. Oficjalne raporty DND potwierdzają, iż w roku fiskalnym 2022–23 Kanada przekazała Ukrainie ponad miliard dolarów pomocy wojskowej (m.in. pojazdy opancerzone Senator, system NASAMS, pojazdy wsparcia bojowego, broń przeciwpancerną i inną).

Skala całej kanadyjskiej pomocy dla Ukrainy od 2022 roku jest znacznie większa. Global Affairs Canada podawało ponad 25,5 miliarda dolarów (w tym ponad 12 mld wsparcia finansowego i ok. 8,5 mld wojskowego); niektóre źródła mówią o ponad 26 miliardach. Grupy pokojowe i część kanadyjskich Ukraińców wezwały Audytora Generalnego Karen Hogan do pełnego audytu tych środków, wskazując na brak niezależnej kontroli, rankingi Transparency International dotyczące korupcji na Ukrainie oraz pytania o to, czy pieniądze trafiają zgodnie z przeznaczeniem. Departament Finansów wcześniej cenzurował rozbicie wydatków w memorandach (powołując się m.in. na sprawy międzynarodowe i tajemnice handlowe).

Sprawa wpisuje się w szerszy problem przejrzystości wydatków obronnych. Kanada wielokrotnie podkreślała swoje wysokie per capita wsparcie dla Ukrainy wśród G7, a premier Mark Carney kontynuował i rozszerzał zobowiązania. Jednocześnie mechanizmy kontroli – od Access to Information po audyty – napotykają na systematyczne bariery w postaci tajemnicy gabinetu i poufności handlowej. Krytycy podkreślają, iż wsparcie polityczne dla Ukrainy to jedno, a prawo podatników do wiedzy, kto dokładnie otrzymał ich pieniądze i w jakiej wysokości – drugie. jeżeli dziennikarz, opinia publiczna i Information Commissioner nie są w stanie prześledzić miliarda dolarów, powstaje pytanie, kto realnie kontroluje te środki.

Źródła: Public Accounts of Canada 2022–23 (str. 355), raporty departamentalne DND, Rebel News (Tamara Ugolini, 9–10 listopada 2026), dane Global Affairs Canada oraz apele grup pokojowych o audyt Audytora Generalnego.