Przy pomniku u podnóża Góry Byczowskiej w Kozubowie odbyły się uroczyste obchody 82. rocznicy powstania Republiki Pińczowskiej. W czwartek (30 lipca) wydarzeniu uczestniczyli przedstawiciele władz samorządowych, organizacji kombatanckich, służb mundurowych, poczty sztandarowe, młodzież szkolna oraz mieszkańcy regionu, którzy wspólnie oddali hołd uczestnikom jednego z najważniejszych wydarzeń w historii Ponidzia.
Republika Pińczowska powstała latem 1944 roku w wyniku wspólnych działań oddziałów Armii Krajowej, Batalionów Chłopskich i Armii Ludowej. Od 24 lipca do połowy sierpnia partyzanci wyzwolili spod niemieckiej okupacji obszar liczący blisko tysiąc kilometrów kwadratowych. Przez niemal trzy tygodnie funkcjonowała tam polska administracja, a mieszkańcy mogli choć na krótko odzyskać wolność.
Podczas uroczystości przypomniano, iż fenomen Republiki Pińczowskiej polegał nie tylko na skali wyzwolonego obszaru, ale przede wszystkim na współpracy różnych organizacji konspiracyjnych – mówił Ryszard Orszulak, prezes Koła Stowarzyszenia Pokoleń Żołnierzy Republiki Pińczowskiej oraz opiekun Koła Związku Kombatantów RP i Byłych Więźniów Politycznych w Pińczowie.
– W różnych opracowaniach, szczególnie we wspomnieniach generała Bolesława Nieczui-Ostrowskiego „Tysiąca” i „Grzmota”, byłego inspektora Inspektoratu „Maria” oraz dowódcy 106 Dywizji Piechoty Armii Krajowej, szczegółowo opisano wydarzenia związane z Republiką Pińczowską. Generał podkreślał, iż bez względu na orientację polityczną przyszłej Polski i na to, kto będzie sprawował władzę, oddziały partyzanckie Armii Krajowej, Armii Ludowej i Batalionów Chłopskich zjednoczyły się do walki z okupantem i wspólnie prowadziły tę walkę – mówił Ryszard Orszulak.
Przypomniał również, iż przedwojenny powiat pińczowski obejmował ponad 1100 kilometrów kwadratowych, trzy miasta, dwadzieścia gmin i blisko trzysta sołectw. Dodał iż Bataliony Chłopskie były najsilniejszą organizacją konspiracyjną działającą na terenie powiatu pińczowskiego. Okręg X, czyli okręg kielecki Batalionów Chłopskich, skupiał największą liczbę bojowców w skali całego kraju, a przedwojenny powiat pińczowski należał do najliczniejszych struktur tej organizacji w Polsce.
– To był prawdziwy ewenement. Powstanie Republiki Pińczowskiej, nazywanej również partyzancką Republiką Pińczowską, było wyjątkowym wydarzeniem w historii kraju – zbrojnym zrywem o ogromnej sile oddziaływania, drugim po powstaniu warszawskim pod względem znaczenia i skali – podkreślał Ryszard Orszulak.
30.07.2026. Kozubków. Przy pomniku u podnóża Góry Byczowskiej w Kozubowie odbyły się uroczyste obchody 82. rocznicy powstania Republiki Pińczowskiej / Fot. Marta Gajda-Kruk – Radio KielceTo właśnie dlatego możliwe było przeprowadzenie tak szeroko zakrojonej akcji przeciwko okupantowi – dodał.
W swoim wystąpieniu przypomniał także o tragicznych wydarzeniach, które rozgrywały się na Ponidziu podczas okupacji. Wspomniał między innymi o pacyfikacji Kozubowa przeprowadzonej przez Niemców w 1943 roku oraz licznych zbrodniach popełnianych na mieszkańcach regionu.
Do historii wydarzeń sprzed 82 lat nawiązał również starosta pińczowski Zdzisław Leks. Podkreślił, iż Republika Pińczowska była wyjątkowym wydarzeniem w dziejach regionu i symbolem odwagi oraz współpracy żołnierzy Armii Krajowej, Batalionów Chłopskich i Armii Ludowej. Zaznaczył, iż dzięki wspólnemu wysiłkowi partyzantom udało się wyzwolić znaczną część Ponidzia spod niemieckiej okupacji, udowadniając, iż choćby w najtrudniejszych warunkach możliwe było skuteczne przeciwstawienie się okupantowi. Starosta podkreślił, iż celem obchodów jest nie tylko oddanie hołdu bohaterom, ale także przekazywanie wiedzy historycznej młodemu pokoleniu.
– Patriotyzm nie rodzi się tylko z wielkich czynów, ale także z codziennej pracy, codziennego trudu i troski o dobro wspólne. To również pamięć o naszej historii i o tych, którzy tworzyli jej najważniejsze karty. Dzisiejsze spotkanie jest właśnie takim momentem, kiedy tę pamięć podkreślamy i przypominamy historię niezwykłych bohaterów tej ziemi – powiedział starosta pińczowski Zdzisław Leks.
Burmistrz Pińczowa Marcin Wojniak zwrócił uwagę na wyjątkowy charakter miejsca, w którym odbyły się uroczystości.
– To szczególne miejsce. To właśnie tutaj doszło do wydarzeń, które pokazały ogromną odwagę i determinację ludzi walczących o wolność. Choć wyzwolenie tego obszaru trwało stosunkowo krótko, było dowodem męstwa i poświęcenia tych, którzy podjęli walkę z okupantem. Za ich odwagę, ofiarność i bohaterstwo należy im się nasz hołd oraz wieczna pamięć – powiedział burmistrz Pińczowa Marcin Wojniak.
Podczas uroczystości złożono wiązanki kwiatów i zapalono znicze przy pomniku poświęconym obrońcom Republiki Pińczowskiej.
Przypomniano także historię pomnika u podnóża Góry Byczowskiej, odsłoniętego w 1969 roku. Pozostaje on jednym z najważniejszych miejsc pamięci na Ponidziu oraz symbolem jedności i braterstwa żołnierzy walczących o niepodległość.
Republika Pińczowska swoim zasięgiem obejmowała m.in. Pińczów, Skalbmierz, Kazimierzę Wielką, Działoszyce, Wiślicę, Nowy Korczyn, Koszyce, Proszowice i okoliczne miejscowości.
