Polska ma plan ewakuacji 38 mln ludzi. Przeraża jeden fakt

Z końcem 2025 r. wszystkie 2477 gmin w Polsce złożyły plany ewakuacyjne. Decyzja o ewakuacji może zapaść w 15 minut. Dyrektor Rządowego Centrum Bezpieczeństwa Zbigniew Muszyński mówi, iż procedury są gotowe do natychmiastowego uruchomienia. To prawda – i dobrze, iż tak jest. Jest jednak pytanie, które w oficjalnych komunikatach pozostaje bez odpowiedzi: co się stanie, kiedy ci ludzie dotrą do miejsca schronienia?

Fot. Warszawa w Pigułce

Tysiąc schronów na 38 milionów ludzi

Wiceminister MSWiA Wiesław Szczepański przyznał wprost, iż w całej Polsce istnieje w tej chwili około 1000 obiektów spełniających surowe wymogi techniczne schronów. Nowa ustawa o ochronie ludności i obronie cywilnej (Dz.U. z 2024 r. poz. 2375), która weszła w życie 1 stycznia 2025 r., wprowadza trójstopniową klasyfikację: schrony, ukrycia i miejsca doraźnego schronienia. Nazwy brzmią podobnie, ale poziom ochrony jest drastycznie różny. Schron chroni przed falą uderzeniową, odłamkami, a w przypadku obiektów najwyższej klasy – przed skażeniem chemicznym i biologicznym. Miejsce doraźnego schronienia to piwnica lub garaż podziemny – bezpieczniejszy niż ulica, ale daleki od standardu ochrony wojskowej.

Rok 2026 ma być etapem inwestycji infrastrukturalnych – po roku 2025, który poświęcono głównie na zakupy sprzętu i szkolenia. Program Ochrony Ludności i Obrony Cywilnej na lata 2025-2026 przewiduje łączne wydatki 34 mld zł, w tym blisko 5 mld zł bezpośrednio dla samorządów. To ogromne pieniądze – ale budowa schronów zdolnych pomieścić miliony ludzi to skala, której nie osiąga się w dwa lata budżetowe.

Alert RCB dotrze do wszystkich – ale tylko jeżeli działa prąd

System powiadamiania o zagrożeniach opiera się na Alercie RCB: SMS wysyłany automatycznie do wszystkich telefonów komórkowych aktywnych w danej strefie. System działa bez zapisywania się, bez aplikacji, bez rejestracji. W grudniu 2025 r. wydrukowano i rozesłano blisko 16,8 mln egzemplarzy „Poradnika Bezpieczeństwa” MSWiA, MON i RCB – jako pierwsze trafiły do mieszkańców województw warmińsko-mazurskiego, podlaskiego i lubelskiego, czyli rejonów graniczących z Rosją, Białorusią i Ukrainą.

Słabość systemu jest jednak oczywista: przy braku zasilania sieć komórkowa przestaje działać w ciągu kilku do kilkunastu godzin, w zależności od pojemności baterii stacji bazowych. W scenariuszu konfliktu zbrojnego z atakami na infrastrukturę energetyczną – czyli dokładnie tym scenariuszu, do którego system ma być gotowy – syreny alarmowe i radio na baterie stają się podstawowym medium. RCB zaleca wprost: radio na baterie, gotówka, zapas wody i żywności na 72 godziny, plecak ewakuacyjny skompletowany z wyprzedzeniem.

Połowa ewakuowanych jedzie na własną rękę – to założenie, nie awaria systemu

Rozporządzenie z maja 2025 r. definiuje kolejność ewakuacji: jako pierwsze opuszczają zagrożone tereny dzieci, kobiety w ciąży, pacjenci szpitali i osoby z niepełnosprawnościami – dla tych grup przewidziano transport specjalistyczny, w tym śmigłowce Państwowego Ratownictwa Lotniczego koordynowane przez wojewodów. Sprawni dorośli mają ewakuować się samodzielnie – szacuje się, iż samoewakuacja obejmie około 50% wszystkich przemieszczających się osób. To celowy element architektury systemu, nie luka: odciążenie transportu zorganizowanego pozwala skupić go tam, gdzie jest niezbędny.

Problem pojawia się przy osobach, które teoretycznie kwalifikują się do samoewakuacji, ale w praktyce jej nie przeprowadzą: seniorzy bez prawa jazdy, osoby bez samochodu w gminach bez transportu publicznego, mieszkańcy obszarów wiejskich oddalonych od wyznaczonych tras. Kontrole przeprowadzone przez niezależnych obserwatorów w połowie wytypowanych obiektów zbiorczych wykazały, iż realna pojemność przyjęciowa znacząco odbiega od liczb zakładanych w dokumentach planistycznych.

Warszawa idzie dalej, ale metro nie jest schronem

Warszawa dysponuje budżetem 186 mln zł na ochronę ludności w latach 2025-2027 w ramach programu „Warszawa Chroni”. Projekt „Podziemna Tarcza” zakłada przystosowanie stacji metra do pełnienia funkcji miejsc zbiorowego ukrycia dla choćby 100 tys. osób. Miasto zamówiło też 120 autobusów z możliwością montażu noszy – pojazdy mają służyć jako transport sanitarny w sytuacjach kryzysowych.

Stacje metra to jednak miejsca doraźnego schronienia, nie schrony. Chronią przed odłamkami i falą uderzeniową od niskich kalibrów, ale nie przed skażeniem chemicznym, biologicznym ani przed bezpośrednim trafieniem. Komunikacja miejska w Warszawie obejmuje 1,8 mln mieszkańców – a do schronów klasy wojskowej w stolicy mają dostęp ułamki procenta tej liczby.

Co to oznacza dla Ciebie, zanim zabrzmi syrena?

System istnieje i jest lepszy niż cokolwiek, co Polska miała przez ostatnie dekady. Plany są, procedury są, pieniądze zaczęły płynąć. Ale czas między dziś a tym, kiedy infrastruktura dogoni dokumenty planistyczne, to lata – nie miesiące. W tym oknie jedyną realną rezerwą jesteś ty sam. Aplikacja gdziesieukryc.pl pozwala sprawdzić, które obiekty w twoim rejonie są oznaczone jako miejsca schronienia – warto to zrobić w spokoju, nie pod presją alarmu. Plecak ewakuacyjny z zapasem na 72 godziny, radio na baterie, gotówka i kopia dokumentów to minimum, które każdy może skompletować dziś. System zadziała – ale pierwsze godziny zawsze należą do ciebie.