Poznaj legionowe Kielce

Krakowska Rogatka, Pałac Biskupów Krakowskich, Hotel Bristol, Rynek czy dworzec kolejowy – to miejsca w Kielcach związane ze strzelcami Józefa Piłsudskiego na drodze do odzyskania przez Polskę niepodległości.

Najważniejszym jest Sanktuarium Marszałka mieszczące się w dawnym Pałacu Biskupów Krakowskich – powiedział Leszek Dziedzic z Muzeum Historii Kielc.

W Pałacu w sierpniu 1914 roku mieściła się siedziba dowodzenia Józefa Piłsudskiego. Komendant zajął pałac jako zwycięzca, przejmując dawną siedzibę carskiej władzy. Sam tam kwaterował, a w budynku i oficynach ulokowano różne instytucje legionowe.

– Pomysłodawcą upamiętnienia tego miejsca był były legionista, ówczesny wojewoda kielecki, Władysław Dziadosz. W jednej z sal znajdowała się kwatera z mundurem Piłsudskiego, w wieży zachodniej kaplica z obrazem Matki Boskiej Ostrobramskiej, a w kolejnej – kopie i oryginalne sztandary pułków legionowych. Sanktuarium zostało zlikwidowane podczas okupacji. Odtworzono je dopiero w latach 80. XX wieku, korzystając z zachowanej dokumentacji. Dziś wiele eksponatów to kopie, jego centralnym punktem jest pośmiertna maska Józefa Piłsudskiego – opowiada Leszek Dziedzic.

Kielce. Sanktuarium Marszałka Józefa Piłsudskiego i Muzeum Legionów Polskich / Źródło: Muzeum Narodowe w Kielcach

Ważnym punktem legionowego szlaku jest Krakowska Rogatka – miejsce gdzie 12 sierpnia 1914 roku Kielczanie powitali wkraczających do miasta strzelców. Dla upamiętnienia tego wydarzenia na Krakowskiej Rogatce stanął Pomnik Czynu Legionowego autorstwa Jana Raszki. Pierwotnie był wykonany z patynowanego gipsu, który miał sprawiać wrażenie brązowego. W takiej wersji przetrwał do początków okupacji. Niemcy zniszczyli go, a sam monument odtworzono dopiero w latach 80. XX wieku. Dzisiejszy pomnik jest już wykonany z brązu i został przesunięty w stronę Alei Legionów w związku z przebudową placu.

Kielce. Pomniki autorstwa i współautorstwa Henryka Dłużewskiego. Pomnik Czwórki Legionowej. / Fot. Jarosław Kubalski – Radio Kielce

Symbolicznym miejscem dla strzelców był kielecki Hotel Bristol. To przed nim doszło do pierwszej wymiany ognia pomiędzy nimi, a żołnierzami rosyjskimi – przypomina Leszek Dziedzic. Rosjanie wcześniej wycofali się z Kielc, a oddziały Piłsudskiego zajęły opuszczone miasto. Przyjechał jednak zwiad z oficerami, którzy chcieli sprawdzić, co się w Kielcach dzieje. Pojazd z karabinem maszynowym przejechał ulicą Sienkiewicza. Przed hotelem Bristol doszło do strzelaniny, później wymiana ognia nastąpiła również w okolicy dworca kolejowego. Rosyjski samochód zdołał wyjechać z miasta, ale część oficerów została ranna.

Harcerze z Siesławic przy grobie kpt. Andrzeja Brzuchala-Sikorskiego na cmentarzu w Busku-Zdroju / Szkoła Podstawowa w Siesławicach

Leszek Dziedzic z Muzeum Historii Kielc przypomniał, iż w 1914 roku do Legionów wstąpiło prawie 1000 Kielczan. Byli to przede wszystkim młodzi ludzie – uczniowie gimnazjów, rzemieślnicy, osoby wychowane w tradycji powstania styczniowego. Wraz z żołnierzami w dalszą drogę wyruszyła również orkiestra straży ogniowej. Z tą orkiestrą wiąże się historia jednej z najważniejszych polskich pieśni wojskowych. Marsz znany jako „Dziesiątka”, zapisany w śpiewniku kapelmistrza Andrzeja Brzuchal-Sikorskiego pod tym numerem, stał się muzycznym podkładem „Pierwszej Brygady”. Melodia towarzyszyła później legionistom i żołnierzom Wojska Polskiego. Dziś utwór jest Pieśnią Reprezentacyjną Wojska Polskiego.

Kielce. Pomnik Józefa Piłsudskiego na placu Wolności / Fot. Wiktor Taszłow – Radio Kielce

Ważnym miejscem na mapie pamięci jest również Plac Wolności, gdzie stoi pomnik Józefa Piłsudskiego. Pomysł jego budowy pojawił się jeszcze przed II wojną światową, jednak wówczas nie udało się go zrealizować. Monument stanął w Kielcach dopiero w XXI wieku. Nieprzypadkowo wybrano właśnie to miejsce. W 1935 roku odbywały się tam uroczystości pogrzebowe marszałka, z ołtarzem i mszą upamiętniającą jego śmierć. Współcześnie realizowane są tam uroczystości z okazji Święta Niepodległości.