Historia Mielca. PZL.37 „Łoś” rozpoczął lotniczą historię miasta9 roku
Dziś Mielec kojarzy się przede wszystkim z lotnictwem. Początki tej historii sięgają jednak końca lat 30. XX wieku, kiedy miasto zostało włączone w jeden z największych projektów gospodarczych II Rzeczypospolitej. W ramach Centralnego Okręgu Przemysłowego rozpoczęto tutaj budowę nowoczesnej fabryki lotniczej.
Jednym z pierwszych samolotów montowanych w Mielcu był PZL.37 „Łoś”.
Mielec stał się częścią Centralnego Okręgu Przemysłowego
Centralny Okręg Przemysłowy miał stworzyć w Polsce nowoczesne zaplecze przemysłowe, w tym zakłady związane z przemysłem zbrojeniowym i lotniczym. Wśród miejsc wybranych pod nowe inwestycje znalazł się Mielec.
1 września 1937 roku rozpoczęto budowę Państwowych Zakładów Lotniczych – Wytwórni Płatowców nr 2. Prace postępowały bardzo szybko. Już w 1938 roku rozpoczęto budowę lotniska, a następnie powstawały kolejne hale produkcyjne i montażowe.
Dla Mielca oznaczało to ogromną zmianę. Miasto, które wcześniej nie należało do najważniejszych ośrodków przemysłowych, zaczęło otrzymywać nowoczesny zakład, który miał produkować samoloty na potrzeby polskiego lotnictwa.
Fabryka PZL w Mielcu została otwarta w czerwcu 1939 roku
Budowa zakładu nie została zakończona przed wojną w pełnym planowanym zakresie, ale fabryka była już zdolna do prowadzenia produkcji.
Oficjalne otwarcie Wytwórni Płatowców nr 2 odbyło się 13 czerwca 1939 roku. W uroczystości uczestniczył prezydent RP Ignacy Mościcki.
Kilka tygodni później, w sierpniu, zakład zatrudniał około 700 osób. Rozbudowa przez cały czas trwała, a plany dotyczące przyszłej produkcji były znacznie większe.
W tym samym czasie w mieleckiej fabryce trwały przygotowania do montażu jednego z najnowocześniejszych wówczas polskich bombowców.
PZL.37 „Łoś” był jednym z najważniejszych polskich samolotów
PZL.37 „Łoś” był dwusilnikowym bombowcem zaprojektowanym przez Jerzego Dąbrowskiego przy współpracy między innymi Piotra Kubickiego.
Samolot wyróżniał się nowoczesną konstrukcją i charakterystyczną, aerodynamiczną sylwetką. Zastosowano w nim między innymi cienkie skrzydła o niewielkim oporze aerodynamicznym.
W zależności od wersji samolot był napędzany silnikami PZL „Pegaz”. „Łoś” mógł rozwijać prędkość przekraczającą 400 km/h, a jego załoga liczyła cztery osoby.
Jak na drugą połowę lat 30. była to bardzo nowoczesna konstrukcja. Samolot wzbudzał zainteresowanie również poza Polską.
Produkcja „Łosia” ruszyła także w Mielcu
Seryjna produkcja PZL.37 rozpoczęła się w Warszawie, ale rozwój przemysłu lotniczego w ramach COP-u zakładał przeniesienie części prac do nowych zakładów.
Mielecka fabryka otrzymywała elementy samolotów przygotowane wcześniej w zakładach PZL na Okęciu. W Mielcu były one montowane w kompletne maszyny.
Dla nowego zakładu był to najważniejszy moment. Fabryka nie miała być jedynie zapleczem dla warszawskiej wytwórni. W przyszłości planowano tutaj produkcję samolotów na znacznie większą skalę.
Pierwszy „Łoś” z Mielca wzbił się w powietrze
4 lipca 1939 roku doszło do wydarzenia, które na trwałe zapisało się w historii mieleckiego przemysłu lotniczego. Pierwszy PZL.37 „Łoś” zmontowany w Mielcu wykonał swój pierwszy lot.
Za sterami znajdował się pilot doświadczalny Jerzy Widawski, a funkcję obserwatora pełnił Cezary Wieczorek. Próba przebiegła pomyślnie.
Do końca sierpnia w mieleckiej fabryce ukończono kilka samolotów. Kolejne znajdowały się na różnych etapach montażu. Zestawienia dotyczące liczby gotowych maszyn różnią się szczegółami – część źródeł wskazuje na cztery ukończone „Łosie” i trzy kolejne w montażu, inne podają łącznie sześć zmontowanych egzemplarzy do momentu ewakuacji zakładu.
Wojna przerwała rozwój mieleckiej fabryki
Mielecki zakład dopiero zaczynał działalność, gdy sytuację całkowicie zmienił wybuch II wojny światowej.
We wrześniu 1939 roku rozpoczęła się ewakuacja części załogi i znajdujących się w fabryce samolotów. 6 września dwa mieleckie „Łosie” skierowano do bazy w Małaszewiczach.
Dzień później podczas startu z mieleckiego lotniska doszło do zniszczenia kolejnego samolotu. 8 września do Mielca wkroczyły wojska niemieckie.
Tym samym zakończył się pierwszy, bardzo krótki etap działalności mieleckiej wytwórni.
Ile „Łosi” wyprodukowano przed wybuchem wojny?
PZL.37 „Łoś” nie zdążył odegrać w polskim lotnictwie takiej roli, jaką zakładano przed wojną. Do września 1939 roku w polskich zakładach powstało około 96 egzemplarzy tego bombowca.
Zdecydowana większość została wyprodukowana w Warszawie. Mielecka wytwórnia dopiero rozpoczynała produkcję i nie zdążyła osiągnąć planowanej skali.
Ambitne plany zakładały jednak znacznie większą produkcję w Mielcu. Wojna sprawiła, iż zamiast setek planowanych samolotów fabryka zdążyła zmontować zaledwie kilka „Łosi”.
„Łoś” był początkiem lotniczej historii Mielca
Historia PZL.37 „Łoś” w Mielcu trwała krótko, ale miała ogromne znaczenie dla dalszych losów miasta. Budowa nowoczesnej wytwórni sprawiła, iż Mielec został włączony do grona najważniejszych polskich ośrodków przemysłu lotniczego.
Pierwszy mielecki „Łoś” wzbił się w powietrze zaledwie kilka tygodni przed wybuchem wojny. Fabryka nie zdążyła zrealizować swoich przedwojennych planów, ale rozpoczęty wówczas kierunek rozwoju okazał się trwały.
To właśnie w 1939 roku rozpoczęła się historia Mielca jako miasta silnie związanego z produkcją samolotów.
źródło: UM Mielec
