Rosyjska sztuka operacyjna
Idź powoli, by dojść gwałtownie
Julian Macfarlane julianmacfarlane/russias-operational-art
6 czerwca 2026
Kalkulacja konfliktu: Jak doktryna wojskowa Rosji zmienia współczesne wojny
Oreshnik, doktryna, sztuka wojny i jak Zachód się mylił…
Mike Mihajlovic 13 lutego 2026
Wstęp
Wielokrotnie pytano mnie, dlaczego moim zdaniem Rosja nie odpowiada na działania Zachodu na Ukrainie pełną siłą – nie atakuje zachodnich fabryk, składów broni i innej infrastruktury wspierającej ukraińskich nazistów. Istnieją dobre powody. Jednak większość zachodnich obserwatorów tego nie rozumie, niezależnie od tego, ile razy wyjaśniam. Na szczęście są osoby, które robią to lepiej – nie tylko pokazując, dlaczego Rosjanie postępują tak, jak postępują, ale także dlaczego większość Zachodu tego nie pojmuje.
Niniejszy artykuł próbuje podsumować, gdzie Zachód błędnie ocenił rozwój wydarzeń, jak nowa broń wpłynęła na pole walki oraz zaoferować bardziej zrównoważone zrozumienie pozycji Rosji. Opiera się na poprzednich artykułach i jednej z najbardziej wnikliwych analiz rosyjskiej sztuki wojny.Sztuka wojenna jest złożona i wymaga znacznie głębszych studiów, niż jakikolwiek pojedynczy artykuł może dostarczyć. Żadna krótka analiza nie jest w stanie objąć wszystkich jej wymiarów. Może jednak pomóc zwykłemu czytelnikowi lepiej zrozumieć to, co kryje się pod powierzchnią – i wyjść poza narracje głównego nurtu mediów oraz sensacyjność, która często dominuje w zachodnich przekazach.
„Kalkulacja”W 2022 roku zapoznałem się z Black Mountain Analysis, która analizowała strategiczne opcje Rosji w jej ówczesnej nowej Specjalnej Operacji Wojskowej (SMO) i pozwoliła mi dokładnie przewidzieć, jak Rosja pokona największą i najlepiej wyposażoną armię NATO przy użyciu minimalistycznych sił i ochotniczych milicji, zmuszając Ukrainę do przyjęcia porozumienia z Stambułu – dopóki nie interweniowali Brytyjczycy, a za nimi masowe wsparcie NATO.
Inni, tacy jak Larry Johnson i zespół Sonar 21, również uważali, iż Rosjanie wygrają – ale na podstawie przewagi technologicznej, mitu, który powinien zostać gwałtownie obalony po pierwszych tygodniach walk z rosyjskimi stratami w czołgach i samolotach. Rosja wygrała dzięki kreatywnej strategii i adaptacyjności – jej wypad na Kijów był czystym geniuszem, zmuszając Ukraińców do związania sił w obronie miasta.
W zimne listopadowe rano 2024 roku pocisk przemknął przez ukraińskie niebo z prędkością prawie dwunastu machów. Lecąc z rejonu Astrachania w Rosji – ponad tysiąc kilometrów stąd – uderzył w kompleks przemysłowy Pivdenmash w Dnieprze z taką siłą, iż głowica nie potrzebowała konwencjonalnych materiałów wybuchowych do zniszczenia celu. Zamiast tego sama fizyka stała się bronią: energia kinetyczna zamieniła się w fale uderzeniowe sejsmiczne, które rozeszły się przez skałę macierzystą, niszcząc podziemne warsztaty zaprojektowane tak, by wytrzymać atak nuklearny. Prezydent Władimir Putin później potwierdził, iż był to bojowy debiut nowego systemu o nazwie „Oriesznik” – broni, której istnienie spekulowano zaledwie kilka dni wcześniej.
Putin wyjaśnił później, iż ten atak oraz dwa kolejne, które nastąpiły niedawno, były swego rodzaju „testami w warunkach rzeczywistych”, biorąc pod uwagę szczególne cechy tej broni.
„Uderzyliśmy tam, gdzie było nam wygodnie, by zobaczyć wyniki” – powiedział Putin, dodając, iż rosyjskie drony później wleciały do „hangaru”, by obserwować rozrzut i efekty uderzenia.
„Jest dla nas ważne, by w przyszłości podejmować decyzje o pełnoskalowym użyciu Oriesznika przeciwko wyznaczonym celom, w tym w obszarach miejskich”.
Jednak poza technologiczną nowością kryło się coś znacznie ważniejszego: demonstracja tego, jak Rosja postrzega samą wojnę – podejście fundamentalnie różne od zachodniego myślenia wojskowego, które konsekwentnie dezorientuje analityków od lutego 2022 roku.To nie tylko zdezorientowało „analityków” na Zachodzie – przynajmniej nie większość z nich, o ile niektórzy z nas nie są tym zaskoczeni. Rosyjska koncepcja „wojny” zdezorientowała zachodnie media, akademię, rząd i opinię publiczną, której pojęcie wojny jest w dużej mierze przedłużeniem propagandy z D-Day.
Zachodnia wojna jest zdefiniowana przez Hollywood. Rosyjska wojna jest zdefiniowana przez egzystencjalny kryzys II wojny światowej, w której zginęło 27 milionów Rosjan.Aby zrozumieć tę rozbieżność, musimy najpierw obalić trwały mit: koncepcję „wojny hybrydowej” jako rosyjskiej doktryny. Ten termin nigdy nie istniał w rosyjskiej teorii wojskowej. Powstał z zachodniego błędnego odczytania eseju generała Walerija Gierasimowa z 2013 roku, później wzmocniony przez analityków, którzy wyobrażali sobie, iż Rosja prowadzi jakąś nowatorską formę konfliktu łączącą cyberataki, dezinformację i siły konwencjonalne.
Do 2018 roku choćby Mark Galeotti, prominentny badacz, który spopularyzował „doktrynę Gierasimowa”, publicznie wycofał się z tego konceptu na łamach Foreign Policy, przyznając, iż „stworzył chimerę”. „Wojna hybrydowa” to nieprecyzyjne określenie. To, co ono oznacza, jest w rzeczywistości zachodnią strategią, opracowaną przez USA po Wietnamie, w której różne formy subwersji łączą się z działaniami wojskowymi różnego rodzaju – od zwykłego terroryzmu, przez bombardowania i uderzenia rakietowe, po czołgi, artylerię i siły lądowe. Rosjanie jednak nie postrzegają tego jako „miks”, ale jako asymetrię i adaptacyjność.
Rosja nie stosuje wojny hybrydowej jako strategii; konflikty stają się „hybrydowe”, gdy przeciwnicy prowadzą jednocześnie różne generacje wojny. Na Ukrainie widzimy dokładnie to: Rosja prowadzi trzecio-generacyjną wojnę manewrową przeciwko ukraińskim siłom próbującym prowadzić piąto-generacyjne operacje skoncentrowane na informacji. Tarcia nie wynikają z doktrynalnej innowacji – wynikają z asymetrii.
„Wojna manewrowa” jest zwykle źle rozumiana. Na przykład Scott Ritter często o niej mówi, odwołując się do podręczników USMC. Jednak koncepcja ta została bardzo wyraźnie zdefiniowana przez pilota myśliwskiego Johna Boyda jako dynamiczny asymetryczny konflikt – pętla OODA, w której jedna strona może zacząć z niekorzystnej pozycji (jak Rosja w 2022 roku) i zamienić ją w przewagę, adaptując taktykę do nowej sytuacji.Boyd był mocno zainspirowany holistycznymi koncepcjami konfliktu Clausewitza i Sun Tzu.Oczywiście armia USA nigdy nie zrozumiała, o czym on mówił.
Prawdziwą podstawą rosyjskiej myśli wojskowej jest to, co Rosjanie nazywają „operatiwnoje iskusstwo” (sztuka operacyjna) – koncepcja w dużej mierze nieobecna w zachodnim słowniku strategicznym.Podczas gdy NATO rozpoznaje strategię (cele polityczne) i taktykę (zastosowanie broni), poziom operacyjny traktuje jedynie jako administracyjne sekwencjonowanie. Należy to zapamiętać. Na Zachodzie cele polityczne są pierwotną strategią i generują taktykę, w tym przymus dzięki siły – użycie różnego rodzaju broni – jawnej lub tajnej.
Rosyjska doktryna może wydawać się podobna – „wojna jest kontynuacją polityki innymi środkami” – ale matematyka jest inna.Rosyjska doktryna wynosi sztukę operacyjną do odrębnej dyscypliny: koordynacji sił w czasie i przestrzeni w celu przekształcenia działań taktycznych w rezultaty strategiczne poprzez efekty multiplikatywne, a nie addytywne. Tam gdzie zachodni planiści często zakładają, iż zwycięstwa kumulują się liniowo (batalion zajmuje wieś, brygada zajmuje dystrykt), rosyjska sztuka operacyjna szuka synergicznych kaskad: wojna elektroniczna oślepia systemy celownicze, umożliwiając artylerii zakłócenie logistyki, co izoluje piechotę, czyniąc ją podatną na manewr – wszystko w skompresowanym czasie, który uniemożliwia przeciwnikowi odzyskanie sił.
„Synergiczna kaskada”?
Na Zachodzie 2+2=4. W Rosji może równać się 10. Na razie dobrze, ale rosyjska sztuka operacyjna jest bardziej skomplikowana. Zachód robi arytmetykę; Rosja robi rachunek różniczkowy. Ta różnica wyjaśnia powtarzające się zachodnie błędne oceny. Gdy rosyjskie siły posuwały się w kierunku Kijowa w lutym 2022 roku z pozornie niewystarczającą liczbą żołnierzy, zachodni analitycy ogłosili strategiczną porażkę. Gdy pisałem w 2022 roku, zauważyłem, jak prawie wszyscy uznali oblężenie Kijowa za porażkę, podczas gdy – jak ciągle powtarzam – było to strategiczne sukcesem.
To samo dotyczyło innych „porażek” Rosji, takich jak wycofanie sił z północy, by wzmocnić południe w obliczu ukraińskiej „ofensywy” mającej otworzyć drogę na Krym. Podobnie wycofanie z Chersonia.Doktryna pokazuje inną rzeczywistość: Kijów był „operacją kształtującą” – celowym działaniem mającym związać najsprawniejsze brygady Ukrainy z dala od decydującego teatru w Donbasie. Sowieckie regulaminy polowe z czasów zimnej wojny wyraźnie definiowały takie operacje jako działania, które „tworzą warunki sukcesu w decydującej operacji poprzez wpływ na rozmieszczenie przeciwnika”. Gdy Rosja wycofała się z obwodu kijowskiego w kwietniu 2022, zachodnie media przedstawiły to jako porażkę. Rosyjska doktryna widziała udane zakończenie: operacja kształtująca spełniła swój cel, umożliwiając koncentrację sił do kampanii w Donbasie.
Podobnie uderzenia Rosji na ukraińską sieć energetyczną w latach 2022–2023 nie były przypadkowym terrorystycznym bombardowaniem, ale systematycznym kształtowaniem – zmuszaniem Ukrainy do rozproszenia systemów obrony powietrznej w celu ochrony infrastruktury cywilnej, co rozcieńczyło osłonę celów wojskowych. Późniejsze wyciekłe amerykańskie oceny wywiadowcze potwierdziły ten efekt: zdolność Ukrainy do przechwytywania pocisków manewrujących spadła o czterdzieści procent podczas zimowych blackoutów.
Kluczowym elementem tego podejścia jest rosyjska koncepcja „sootnoszenije sił” (korelacja sił) – holistyczna ocena, która integruje wymiary wojskowe, ekonomiczne, polityczne i międzynarodowe.To jest rdzeń rosyjskiej sztuki operacyjnej. Zachodnia analiza „równowagi sił” zwykle liczy czołgi i żołnierzy. Rosyjska korelacja sił bada zdolność konwersji przemysłu obok zapasów artylerii, tolerancję społeczeństwa na straty obok morale żołnierzy, dźwignię dyplomatyczną obok liczby myśliwców. Równowaga sił to prosta heurystyka. Korelacja jest algorytmiczna, lateralna i warunkowa.Ta rama wyjaśnia ograniczone cele terytorialne Rosji: Moskwa oceniła korzystną korelację sił we wschodniej Ukrainie (powiązania etniczne, teren nadający się do obrony, bliskość logistyczna), ale niekorzystne warunki na zachód od Dniepru (wroga ludność, wydłużone linie zaopatrzenia, nasycenie wywiadem NATO). Pełna okupacja nie została odrzucona wyłącznie z powodu braku zdolności wojskowych – naruszałaby zasadę ekonomii sił w sztuce operacyjnej: nigdy nie angażuj zasobów tam, gdzie zwroty polityczne maleją nieproporcjonalnie.
Ten punkt jest ważny. Rosja ma zdolności wojskowe do pełnej okupacji – ale jakim kosztem? Lepiej pozwolić banderowcom alienować własną ludność, co robią bardzo skutecznie, poprzez skandale korupcyjne i zwłaszcza przymusową mobilizację. Coraz więcej Ukraińców mówi po rosyjsku i korzysta z rosyjskich mediów. Następuje subtelna zmiana postaw. „Wywiad” NATO zaprasza rosyjskie uderzenia nieudanymi próbami przechwycenia, powodującymi liczne ofiary cywilne. Zachodnia Ukraina zamieniła się w kraj cmentarzy. Tymczasem rosyjski naród staje się coraz zamożniejszy, podczas gdy gospodarki zachodnie są na krawędzi upadku.
Ta holistyczna kalkulacja przewidziała także zachodnie sankcje nie jako karę, ale jako katalizator. Zachód wywierał presję na Rosję na długo przed 2014 rokiem. Rosjanie wiedzieli, czego się spodziewać. Jak Putin zauważył niedawno, dochody z ropy i gazu są teraz około dwa razy mniej ważne dla rosyjskiej gospodarki niż w 2022 roku. Teraz jest to ogromna różnorodność towarów i produktów. Od 2014 roku Rosja traktowała presję ekonomiczną jako okazję do przyspieszenia substytucji importu, rozwoju alternatywnych łańcuchów dostaw przez Chiny i Azję Centralną oraz przekształcenia fabryk cywilnych w produkcję wojskową.
Rezultat? W 2024 roku Rosja produkowała pociski artyleryjskie w tempie piętnastokrotnie wyższym niż przed wojną, wytwarzała dwadzieścia tysięcy dronów miesięcznie i montowała czołgi w tempie przekraczającym produkcję Zachodu, pomimo sankcji mających sparaliżować jej przemysł zbrojeniowy. Tam gdzie zachodni planiści zakładali szybkie zwycięstwo lub upadek, Moskwa przygotowała się na lata wyniszczającej wojny – jej analiza korelacji sił uwzględniała dynamikę czasową, którą zachodnie planowanie często ignoruje: adaptację gospodarek, zmęczenie społeczeństw, pękanie sojuszy.
Zachód sygnalizował swoje zamiary dawno temu, jeszcze przed 2010 rokiem, więc Rosja zaczęła się przygotowywać. Rosja zoperacjonalizowała tę doktrynę poprzez zintegrowane systemy ogniowe, które zachodni analitycy często mylą.Rozpoznawczo-Ogniskowy Kompleks (ROK) działa na poziomie taktycznym, łącząc sensory ze strzelcami w ciągu minut: drony Orłan-10 wykrywają cele, artyleria lub amunicja krążąca Lancet je zwalcza – wszystko w cyklu trzech do siedmiu minut, który kompresuje pętlę decyzyjną.
To koncepcja pętli OODA Johna Boyda w działaniu dla sił lądowych. Podczas incydentów granicznych w 2024 roku ukraińskie jednostki znalazły się pod ostrzałem w ciągu dziewięćdziesięciu sekund od wykrycia przez drona – tempo przekraczające standard NATO wynoszący piętnaście–dwadzieścia minut. Pętla OODA działa dzięki szybkim reakcjom sytuacyjnym. Obserwuj. Zorientuj się. Zdecyduj. Działaj. Dwadzieścia minut w walce to wieczność.
Rozpoznawczo-Uderzeniowy Kompleks (RUK) działa na poziomie operacyjnym, koordynując uderzenia dalekiego zasięgu pociskami Iskander, środkami lotniczymi i możliwościami wojny elektronicznej. Warstwowe zdolności jeszcze to udoskonalają. Listopadowe uderzenie Oriesznikiem pokazało ewolucję RUK: naddźwiękowy pocisk dostarczający wielokrotne niezależnie naprowadzane penetratory, które ominęły obronę powietrzną i zniszczyły podziemne obiekty, podczas gdy Rosja udzieliła Waszyngtonowi trzydziestominutowego ostrzeżenia przez kanały deeskalacji nuklearnej – co było celowym sygnałem łączącym efekt kinetyczny z przekazem politycznym.
Ostrzeżenie było znaczące. Było też komunikatem: „Nie macie obrony”.Ta integracja działania wojskowego i procesu politycznego odzwierciedla klauzewickie spojrzenie Rosji na wojnę jako kontynuację polityki innymi środkami – nie jako odizolowaną domenę. Tam gdzie mocarstwa zachodnie często prowadzą wojny oderwane od osiągalnych rezultatów politycznych (Afganistan, Irak, Libia), rosyjska doktryna wymaga stałego wyrównania między działaniami na polu walki a celami dyplomatycznymi.
Kluczową koncepcją jest tu „osiągalne rezultaty”. Zachód nie miał konkretnych, realistycznych i wykonalnych celów w atakach na Afganistan, Irak i Libię, ponieważ wymagałoby to politycznego konsensusu co do długoterminowych celów w społeczeństwie, które ledwo potrafi myśleć poza kolejnym cyklem informacyjnym. Może powinniśmy powiedzieć, iż Zachód jest po prostu reaktywny i reakcyjny – jak zły, pijany gość w barze szukający awantury. To wyjaśnia powtarzające się rosyjskie propozycje negocjacji w lutym, marcu i sierpniu 2022 roku – okazje, które stolice zachodnie odrzuciły, wierząc, iż sukcesy na polu walki poprawią pozycję Ukrainy.
Rosyjska sztuka operacyjna postrzega negocjacje nie jako punkt końcowy, ale jako fazy kampanii – okazje do utrwalenia zysków, resetu oceny korelacji sił i przegrupowania wojsk. Każda odrzucona oferta pozwalała Rosji udoskonalić swoją pozycję wojskową, jednocześnie przedstawiając Ukrainę jako nieustępliwą wobec globalnej widowni. To punkt, który argumentowałem już wcześniej, ale w jasnych i prostych kategoriach używanych przez BMA jest o wiele bardziej zrozumiały.Rozdźwięk nie wynikał z rosyjskiej nieustępliwości, ale z zachodniej odmowy angażowania się dyplomatycznie przy jednoczesnym żądaniu zwycięstw na polu walki – paradoksu strategicznego, który Rosja wykorzystała dzięki czasowemu wymiarowi sztuki operacyjnej.
Samo uderzenie Oriesznikiem ucieleśniało tę doktrynę w formie fizycznej.
Atak na Pivdenmash – sowiecką fabrykę pocisków, która niegdyś produkowała połowę rosyjskiego lądowego arsenału nuklearnego – miał wielowarstwowe znaczenie. Poza wyeliminowaniem ukraińskiej umiejętności wznowienia produkcji ICBM (deklarowanej ambicji Ukrainy) atak zademonstrował nową zdolność przeciwko utwardzonym podziemnym celom bez użycia broni nuklearnej.
Analiza nagrań z uderzenia ujawniła głowice poruszające się z prędkością Mach 11,8 (około czterech kilometrów na sekundę), uderzające z takim impetem, iż penetrowały głęboko pod ziemię, zanim uwolniły energię równoważną setkom kilogramów TNT wyłącznie poprzez uderzenie kinetyczne. Nie powstał krater powierzchniowy; zamiast tego fale sejsmiczne rozchodziły się przez skałę macierzystą, niszcząc wzmocnione betonowe warsztaty w tym, co naukowcy od broni nazywają „eksplozją kamuflażową” (camouflet explosion) – podziemną detonacją niepozostawiającą śladu na powierzchni.
Oczywiście zachodnia propaganda zaprzecza tej „eksplozji kamuflażowej”. Ale fakty są dość jasne – a warsztaty zniknęły. Ta zdolność ma ogromne znaczenie, ponieważ współczesna wojna coraz częściej toczy się pod ziemią. Od bunkrów dowodzenia po składy amunicji – kluczowa infrastruktura chowa się pod powierzchnią, by przetrwać konwencjonalne ataki. Tradycyjne penetratory bunkrów wymagają precyzyjnego celowania i znacznych ładunków wybuchowych.
Kinetyczne penetratory działające z prędkościami naddźwiękowymi omijają te ograniczenia: sam impet generuje niszczycielskie fale uderzeniowe, które rozchodzą się przez glebę i skałę, niszcząc struktury w „strefie pęknięć” niezależnie od dokładnego miejsca trafienia.Jak wyjaśnia profesor Bałaganski w swoim autorytatywnym tekście na temat efektów broni, przy takich uderzeniach cząstki gleby oscylują wzdłużnie i poprzecznie, generując fale Rayleigha – zakłócenia sejsmiczne, które wstrząsają podziemnymi obiektami jak trzęsienie ziemi. Dodanie wilgoci w glebie wystawionej na hipertermiczne tarcie hipersoniczne dramatycznie wzmacnia efekt. Dwa lub trzy takie uderzenia mogłyby zneutralizować choćby najgłębsze centra dowodzenia, czyniąc tradycyjne pojęcie „bezpiecznych bunkrów” przestarzałym.
Krytycznie ważne jest, iż na te bronie w tej chwili nie ma skutecznych przeciwdziałań. Zachodnie systemy obrony rakietowej, takie jak THAAD i PAC-3, opierają się na „hit-to-kill” – interceptorach, które muszą fizycznie zderzyć się z zagrożeniem. Jednak pojazdy wtórne Oriesznika wykonują hipersoniczne manewry wymijające przy prędkościach powyżej Mach 10, tworząc niemożliwe warunki przechwycenia. Fizyka jest bezlitosna: interceptor lecący z Mach 5 nie jest w stanie manewrować wystarczająco, by śledzić cel zmieniający trajektorię przy Mach 11.
Do tego Rosja prawdopodobnie połączyłaby takie uderzenia z atakami nasycającymi – tuzin przynętowych dronów i pocisków manewrujących przeciążających baterie obrony powietrznej przed przybyciem penetratorów hipersonicznych. Przy zaledwie siedmiu bateriach THAAD rozmieszczonych na całym świecie (żadnej na Ukrainie) i systemach PAC-3 fundamentalnie niedopasowanych do zagrożeń hipersonicznych, luka obronna pozostaje znaczna.
Jednak najbardziej istotnym aspektem uderzenia Oriesznikiem nie był aspekt techniczny: był to strategiczny przekaz skalibrowany z chirurgiczną precyzją. Rosja udzieliła wcześniejszego ostrzeżenia, by uniknąć ofiar cywilnych (uderzenie nastąpiło, gdy w obiekcie było kilka osób) i zapobiec niepożądanej eskalacji ze Stanami Zjednoczonymi. Jednocześnie wysłała jednoznaczny komunikat do europejskich stolic: kluczowa infrastruktura wspierająca Ukrainę, taka jak zakłady produkujące Storm Shadow w Wielkiej Brytanii, linie montażowe SCALP we Francji, huby logistyczne NATO w całej Europie Wschodniej – teraz znajdują się w zasięgu broni, której nie da się przechwycić.
Dwa pociski mogłyby uczynić takie obiekty nieoperacyjnymi na czas nieokreślony. To nie była buńczuczność, ale ocena korelacji sił: uznanie, iż zachodnia wola polityczna, a nie ukraińskie zdolności na polu walki, jest decydującą zmienną konfliktu.
To był kolejny powód, by dać wcześniejsze ostrzeżenie i ograniczyć ofiary cywilne. Gdyby Rosja atakowała fabryki i obiekty w Europie, prawdopodobnie zrobiłaby to samo – unikając zabijania zwykłych ludzi i alienowania niezadowolonej opinii publicznej.
To podejście odzwierciedla szerszą różnicę filozoficzną w tym, jak przeciwnicy postrzegają konflikt. Rosjanie widzą wojnę jako proces ciągły – wydarzenia połączone jak klatki filmu, gdzie kontekst historyczny informuje o działaniach teraźniejszych i przyszłym rozwiązaniu. Zachodni analitycy często traktują konflikty jako pojedyncze fotografie, skupiając się na momencie X bez badania, jak kryzys powstał. Stąd zachodnie media datują początek wojny na Ukrainie na 24 lutego 2022 roku, odrzucając osiem lat naruszeń porozumień mińskich, zmian w prawie językowym pozbawiających praw rosyjskojęzycznych oraz dekret Zełenskiego z marca 2021 roku nakazujący rekonkwistę Donbasu.
Mówiąc prosto: zachodnie media nie mają pamięci. Nie pamiętają przeszłości taką, jaka była; przepisują historię na potrzeby dnia dzisiejszego. Rosjanie widzą las; zachodni analitycy skupiają się na drzewach.
Jak zauważył jeden rosyjski oficer podczas odpraw: „Wy stosujecie test kaczki: jeżeli wygląda jak kaczka, pływa jak kaczka – to kaczka. My pytamy, dlaczego kaczka istnieje, skąd się wzięła i jaki ekosystem ją utrzymuje”. Amerykanie stosują test kaczki, a potem strzelają do kaczki.
Ten wymiar czasowy wyjaśnia rosyjską cierpliwość, podczas gdy mocarstwa zachodnie gwałtownie się frustrowały. Od 1991 roku interwencje NATO często oddzielały działanie wojskowe od procesu politycznego, zakładając, iż zwycięstwo na polu walki samoistnie wygeneruje stabilne rządy. Rosja utrzymuje stałe wyrównanie między działaniami wojskowymi a celami politycznymi. Gdy operacje kształtujące spełniają swój cel, siły się wycofują. Gdy ocena korelacji sił zmienia się na korzystną, rozpoczynają się ofensywy. Gdy pojawiają się okazje dyplomatyczne, otwierają się negocjacje. Ta płynna przemiana między wojną a polityką wydaje się zachodnim obserwatorom niespójna, ale odzwierciedla doktrynalną spójność: działanie wojskowe służy polityce; nie jest celem samym w sobie.
Gdy ludzie pytają, dlaczego Putin ciągle utrzymuje otwarte opcje polityczne, w tym negocjacje – to jest właśnie powód. Implikacje wykraczają poza Ukrainę. W miarę jak konkurencja wielkich mocarstw się nasila, zrozumienie doktryny przeciwnika staje się egzystencjalne – nie po to, by ją podziwiać, ale by dokonać dokładnej oceny. Błędne odczytanie operacji kształtujących jako porażek, ograniczonych celów jako słabości czy wycofania jako klęski tworzy niebezpieczne luki wywiadowcze. Nadmierna wiara w technologię przesłania systemowe podatności: wyrzutnia HIMARS za 10 milionów dolarów kilka znaczy, jeżeli operatorzy nie mogą się komunikować z powodu wojny elektronicznej, nie mogą być zaopatrywani z powodu przerwania linii kolejowych i nie mogą utrzymać morale pod ciągłym nękaniem dronami.
Sztuka operacyjna atakuje systemy, a nie tylko komponenty – lekcja mająca zastosowanie w każdym konflikcie równorzędnych przeciwników. Żadna z tych rzeczy nie oznacza, iż rosyjska doktryna jest bezbłędna. Sztywne struktury dowodzenia mogą hamować inicjatywę taktyczną. Korupcja obniża efektywność logistyki. Ograniczenia demograficzne ograniczają trwałość siły ludzkiej. Sztywne struktury dowodzenia i korupcja zwykle idą w parze. Zauważysz jednak, iż Putin wstrząsa rosyjskim wojskiem na wszystkich szczeblach, oczyszczając je z niekompetentnych i skorumpowanych. Rosja jako społeczeństwo jest dziełem w toku – i dotyczy to również jej armii.
Jednak lekceważenie rosyjskiej myśli wojskowej jako prymitywnej gwarantuje strategiczne zaskoczenie. Pruski generał Carl von Clausewitz zauważył, iż „wojna jest królestwem niepewności; trzy czwarte czynników, na których opiera się działanie wojenne, spowite jest mgłą większej lub mniejszej niepewności”. Doktryna dostarcza kompasu do nawigacji w tej mgle – nie dla wroga, ale dla nas samych.
Zakończenie
Uderzenie Oriesznikiem na Pivdenmash oraz drugie uderzenie na lwowskie zakłady obsługi i remontu samolotów ostatecznie zademonstrowały zdolności wykraczające poza lot hipersoniczny. Ujawniły przeciwnika prowadzącego inny rodzaj wojny – taki, w którym efekty kinetyczne służą przekazowi politycznemu, podziemne obiekty stają się podatne na samą fizykę, a korelacja sił determinuje strategię bardziej niż liczebność wojsk. Zachodni analitycy, którzy przez cały czas interpretują rosyjskie działania przez pryzmat własnej doktryny, będą przez cały czas błędnie odczytywać intencje, błędnie kalkulować zdolności i nie rozumieć dynamiki eskalacji. Zamknięcie tej luki wymaga doktrynalnej alfabetyzacji: studiowania regulaminów polowych, analizowania wzorców kampanii poza nagłówkami oraz uznania, iż przeciwnicy myślą inaczej nie dlatego, iż są irracjonalni, ale dlatego, iż opracowali spójne ramy do nawigacji w złożoności wojny.
Przestroga Sun Tzu pozostaje ponadczasowa: „Znaj wroga i znaj siebie; w stu bitwach nigdy nie będziesz w niebezpieczeństwie”. W erze konkurencji wielkich mocarstw ta mądrość nie jest akademicka – jest egzystencjalna.
„Mądrość nie jest akademicka, ale egzystencjalna”. Jakże prawdziwe. W tym sensie rosyjska „sztuka operacyjna” jest naprawdę sposobem postrzegania świata, który nie jest specyficznie rosyjski, ale ludzki. Sun Tzu był Chińczykiem. Clausewitz Prusakiem. Boyd Amerykaninem. A dziś Irańczycy mają własną wersję tej sztuki, której Zachód oczywiście zupełnie nie rozumie.
Zrozumienie rosyjskiej sztuki operacyjnej nie czyni Zachodu słabszym; czyni to ignorancja. Celem nie jest adoptowanie rosyjskich metod, ale antycypowanie ich – rozpoznawanie operacji kształtujących zanim osiągną kulminację, dostrzeganie zmian korelacji sił zanim staną się decydujące oraz dostosowywanie własnej strategii do rzeczywistości, a nie do życzeniowego myślenia.
Sztuka wojny nie polega na gloryfikowaniu przemocy; polega na jej minimalizowaniu poprzez lepsze zrozumienie. W tym dążeniu doktrynalna jasność pozostaje naszą najbardziej niedocenianą bronią.W rzeczywistości Zachód miałby się lepiej, adoptując rosyjską logikę, ponieważ inaczej nie jest w stanie „antycypować” czegokolwiek – nie tylko w konfliktach geopolitycznych, ale także w radzeniu sobie z kwestiami społecznymi, politycznymi i ekonomicznymi.
Zalety rosyjskich koncepcji są liczne:
a.) Szeroki obraz
b.) Adaptacyjność
c.) Analiza i zrozumienie systemowe
d.) Innowacyjność.
