Rząd kończy z nadzwyczajnymi zasadami. Duże zmiany dla cudzoziemców w 2026 roku

Rząd rozpoczyna wygaszanie specustawy ukraińskiej. Rada Ministrów przyjęła projekt przepisów, które stopniowo zlikwidują nadzwyczajne rozwiązania dla uchodźców, przy jednoczesnym utrzymaniu ochrony tymczasowej do 2027 roku i przejściu na jednolite zasady dla wszystkich cudzoziemców.

Grafika poglądowa (generowana automatycznie)

Rząd wygasza specustawę ukraińską. Ochrona tymczasowa zostanie, ale na nowych zasadach

Po niemal czterech latach obowiązywania specjalnych przepisów rząd zdecydował o stopniowym wygaszaniu rozwiązań wprowadzonych po wybuchu wojny w Ukrainie. Rada Ministrów przyjęła projekt ustawy, który zakłada przejście z nadzwyczajnych regulacji na systemowe, jednolite zasady dotyczące wszystkich cudzoziemców objętych ochroną czasową. Nowe przepisy mają wejść w życie 5 marca 2026 roku.

Co się zmienia?

Projekt ustawy przygotowany przez Ministerstwo Spraw Wewnętrznych i Administracji przewiduje wygaszenie większości szczególnych rozwiązań przewidzianych wyłącznie dla obywateli Ukrainy. Jednocześnie rząd deklaruje utrzymanie ochrony tymczasowej co najmniej do 4 marca 2027 roku, zgodnie z rekomendacjami Unii Europejskiej.

Zmiany oznaczają przejście na jeden, spójny system obejmujący wszystkich cudzoziemców korzystających z ochrony czasowej, niezależnie od obywatelstwa. Dotyczy to zasad dostępu do rynku pracy, opieki zdrowotnej, świadczeń społecznych oraz legalizacji pobytu.

Fakty i tło sprawy

Specustawa przyjęta w marcu 2022 roku była reakcją na masowy napływ uchodźców wojennych. W kolejnych latach regulacje były wielokrotnie nowelizowane, a ich zakres stopniowo dostosowywano do zmieniającej się sytuacji. Według rządu w tej chwili nastąpiła stabilizacja – większość dorosłych obywateli Ukrainy przebywających w Polsce pracuje, a dzieci są objęte systemem edukacji.

W ocenie administracji publicznej utrzymywanie odrębnych, uprzywilejowanych zasad przestało być uzasadnione. Nowe przepisy mają zlikwidować różnice pomiędzy poszczególnymi grupami cudzoziemców i jednocześnie przynieść oszczędności dla budżetu państwa.

Status pobytowy i PESEL UKR

Ustawa zachowuje najważniejsze narzędzia legalizacji pobytu. Numer PESEL ze statusem UKR przez cały czas będzie potwierdzeniem legalnego przebywania w Polsce, podobnie jak elektroniczny dokument Diia.pl. Projekt przewiduje również dostęp do aplikacji mObywatel dla osób objętych ochroną czasową.

Nowością jest obowiązek złożenia wniosku o nadanie numeru PESEL UKR w ciągu 30 dni od przyjazdu do Polski. Brak takiego wniosku będzie oznaczał rezygnację z ochrony czasowej. Osoby, które uzyskały PESEL wyłącznie na podstawie oświadczenia, będą musiały potwierdzić tożsamość w urzędzie gminy na podstawie ważnego dokumentu podróży. W przeciwnym razie po 31 sierpnia 2026 roku utracą ochronę.

Ochrona zdrowia i świadczenia socjalne

Projekt zakłada stopniowe włączenie cudzoziemców do systemu ochrony zdrowia na zasadach zbliżonych do obowiązujących obywateli Polski. Oznacza to powiązanie dostępu do świadczeń z ubezpieczeniem zdrowotnym i opłacaniem składek. Wyjątki przewidziano m.in. dla dzieci, kobiet w ciąży, ofiar przemocy oraz w sytuacjach nagłych.

Jednocześnie ograniczony zostanie dostęp do świadczeń z pomocy społecznej. Będą one przysługiwać wyłącznie w zakresie przewidzianym dla cudzoziemców przebywających w Polsce ze względów humanitarnych lub na podstawie zgody na pobyt tolerowany. Chodzi o podstawowe formy wsparcia, takie jak schronienie, posiłek, niezbędne ubranie i zasiłek celowy.

Edukacja i zakwaterowanie

Do końca roku szkolnego 2025/2026 utrzymane zostaną dodatkowe lekcje języka polskiego, oddziały przygotowawcze oraz uproszczone zasady zatrudniania nauczycieli i asystentów międzykulturowych. Po tym terminie system edukacyjny ma w pełni przejść na ogólne zasady.

Zmiany obejmą także ośrodki zbiorowego zakwaterowania. Osoby, które przestaną spełniać kryteria tzw. grup wrażliwych, będą mogły przebywać w nich do 30 czerwca 2026 roku. W tym czasie mają przygotować się do samodzielnego funkcjonowania poza systemem wsparcia.

Nowy model zakwaterowania zakłada dwa poziomy: krótkoterminowy, kryzysowy oraz długoterminowy, przeznaczony wyłącznie dla osób szczególnie wrażliwych, takich jak osoby starsze, niepełnosprawne czy wymagające opieki po hospitalizacji.

Co to oznacza dla czytelnika?

Przyjęcie projektu ustawy oznacza istotne zmiany w podejściu państwa do systemu ochrony czasowej. Z jednej strony utrzymana zostaje solidarność z osobami dotkniętymi wojną, z drugiej – administracja dąży do ujednolicenia zasad i ograniczenia wydatków publicznych.

Dla cudzoziemców oznacza to konieczność dopełnienia formalności, weryfikacji statusu pobytowego oraz stopniowego dostosowania się do zasad obowiązujących wszystkich mieszkańców Polski.

Podsumowanie

Rząd rozpoczyna proces wygaszania specustawy ukraińskiej, przechodząc na systemowe rozwiązania dla wszystkich cudzoziemców objętych ochroną czasową. Ochrona tymczasowa zostanie utrzymana do 2027 roku, jednak na bardziej jednolitych i sformalizowanych zasadach. Nowe przepisy mają uporządkować system wsparcia, zapewnić równe traktowanie i racjonalne wykorzystanie środków publicznych.