Sensacyjne znalezisko w podziemiach warszawskiego kościoła. "To ewenement"

Niezwykłe odkrycie w podziemiach kościoła w Warszawie

Podczas oględzin podziemi kościoła pw. Nawiedzenia Najświętszej Maryi Panny na Nowym Mieście w Warszawie (Przyrynek 2) pracownicy Wojewódzkiego Urzędu Ochrony Zabytków zwrócili uwagę na zdeponowane tam elementy wyposażenia. We współpracy z dr. Piotrem Jamskim i dr. Marcinem Zglińskim, historykami sztuki Instytutu Sztuki Polskiej Akademii Nauk, odkryli fragmenty ołtarza z połowy XVI w. Według oceny badaczy fragmenty ołtarza pochodzą z ok. 1565-1580 r., a jego twórcą był Jan Michałowicz z Urzędowa - jeden z najwybitniejszych polskich rzeźbiarzy i architektów epoki renesansu.

- To dzieło, którego dwadzieścia kilka fragmentów udało się odnaleźć, powstało prawdopodobnie w Krakowie z kamienia pińczowskiego na zamówienie, jeszcze nie wiemy, ale być może z podpuszczenia królowej Bony Sforzy, a może Anny Jagiellonki. Nie były to tanie rzeczy. Z całą pewnością był koszt samego materiału, który musiał dojechać do Krakowa, później prowadzenie warsztatu, też koszt. Dodatkowo wykończenie ołtarza - wapień pińczowski, ale polichromowany i złocony - opowiedział dr Jamski.

- To bardzo istotny dzień dla świata konserwatorskiego, bo oto po 82 latach od czasu zakończenia Powstania Warszawskiego, wciąż odkrywamy w podziemiach nowe znaleziska. Dzięki żmudnej, ale niezwykle interesującej pracy naukowo-badawczej, odkryto w tym kościele niezwykle znalezisko - fragmenty ołtarza renesansowego dłuta Jana z Urzędowa - zaznaczyła Bożena Żelazowską, wiceministra kultury i generalna konserwator zabytków. - Dla konserwatorskiego świata, dla naszej nauki i polskiej kultury jest to niezwykłe znalezisko - dodała.

Podkreśliła przy tym, iż "ołtarzy tego typu było kilka jak na tamten czas". - Pamiętajmy, iż Starówka, Warszawa kryją jeszcze wiele nieodkrytych obiektów - powiedziała.

"To była wielka niespodzianka"

Na przełomie sierpnia i września, w trakcie prac w podziemiach kościoła, odnaleziono ok. 20 procent ołtarza wyrzeźbionego z wapienia pińczowskiego. - Gdy kolega zszedł do krypty, to okazało się, iż są tutaj różne rzeczy. Sukcesywnie odgruzowując części podziemi, odsłanialiśmy kolejne i nagle popatrzyła na nas rzeźba z twarzą Pana Jezusa. To była wielka niespodzianka. Odgruzowywaliśmy dalej tę przestrzeń, odkrywając kolejne rzeźby - opowiadał o kulisach odkrycia dr Marcin Zgliński z Instytutu Sztuki PAN.

Jak zaznaczył, ołtarz sprzed 450 lat był uznawany za utracony. - Jest rzeczą niebywałą, iż po 82 latach od Powstania Warszawskiego w Warszawie ciągle można odkrywać dzieła tak istotne dla naszej kultury, również z punktu widzenia historyków sztuki. To jest coś bardzo ciekawego, bo to jest jedyny znany nam ołtarz wykonany przez Michałowicza. Mamy jego nagrobki, mamy jakiś drobny detal architektoniczny, portale, ale ołtarz to jest rzeczywiście pewien ewenement, bo mało jest renesansowych czy późno renesansowych takich właśnie ołtarzy zachowanych w naszym kraju - podkreślił.

Obecnie podziemia kościoła, w związku z koniecznością przeprowadzenia pilnego remontu, zostały uporządkowane, a wszystkie wydobyte elementy o wartości historycznej wstępnie oczyszczono i umieszczono w tymczasowym lapidarium. Wszystkie prace są prowadzone pod nadzorem Mazowieckiego Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków Marcina Dawidowicza, który dodatkowo wspiera finansowo proces badań i dokumentacji zabytków ruchomych stanowiących historyczne wyposażenie świątyni.

Naukowcy przypuszczają, iż ołtarz trafił do kościoła Nawiedzenia NMP dopiero po końcu XVIII w. lub w XIX w. W dwudziestoleciu międzywojennym znajdował się w nawie bocznej kościoła. Lokalizację i wygląd ołtarza przed wybuchem II wojny światowej naukowcy ustalili na podstawie fotografii znajdujących się w archiwum PAN.

Kościół pw. Nawiedzenia Najświętszej Maryi Panny ufundowała księżna Anna Mazowiecka. Świątynia zbudowana w latach 1409-1411 była burzona dwa razy - w czasie potopu szwedzkiego i Powstania Warszawskiego. Po zniszczeniach II wojny światowej kościół ponownie odbudowano w 1956 r. (w stanie surowym). Podczas prac nad wystrojem wnętrza, które trwały do lat 70., zachowano wyjątkowe walory architektoniczne, zwłaszcza gwiaździste sklepienie i gotyckie łuki.

Reporter Polskiego Radia RDC uczestniczył w briefingu połączonym z prezentacją odnalezionych fragmentów ołtarza: