Rezydencja księżnej marszałkowej
Historia pałacyku sięga lat 1772-1774. Na zlecenie księżnej Izabeli z Czartoryskich Lubomirskiej oraz Stanisława Lubomirskiego architekt Efraim Szreger wzniósł na skarpie mokotowskiej niewielką willę w stylu klasycystycznym. Powstała w miejscu zniszczonego wcześniej dworu kupca Jerzego Burbacha, na terenach należących wówczas do podwarszawskiej wsi Mokotów. Posiadłość otrzymała nazwę "Mon coteau", czyli z francuskiego "moje wzgórze" lub "moje zbocze wzgórza".
Widok pałacyku na początku XIX wieku, domena publiczna
Rok później do prac włączył się Szymon Bogumił Zug – wybitny architekt polskiego oświecenia – który zaprojektował otaczające pałac założenie ogrodowe. To właśnie on w 1776 roku przebudował wschodnią elewację budynku, nadając jej charakterystyczny, asymetryczny układ z tarasem wspartym na arkadach, z którego rozciągał się widok na dolinę Wisły.
Eklektyczna perełka architektury
Na przełomie XVIII i XIX wieku pałacyk kilkukrotnie zmieniał właścicieli. W 1817 roku, po śmierci księżnej Izabeli Lubomirskiej, przeszedł w ręce rodziny Potockich. Trzy lata później stał się własnością Anny z Tyszkiewiczów Potockiej.
W połowie XIX wieku posiadłość nabył Franciszek Karol Szuster, od którego dziś pałacyk bierze swoją nazwę. Z jego inicjatywy architekt Adam Idźkowski przeprowadził w 1852 roku gruntowną, neorenesansową przebudowę – dodał nowe skrzydło i charakterystyczną wieżyczkę, a także przekształcił znajdujący się na terenie posiadłości Domek Murgrabiego. Dzisiaj pałacyk łączy więc w sobie elementy kilku stylów architektonicznych z różnych epok.
Wnętrzne Pałacu Szustra, Sala Gotycka, autorstwa Adrian Grycuk/wikipedia.org, CC
Po śmierci Franciszka Szustra majątek przeszedł na jego brata Antoniego, a następnie na kolejnych spadkobierców rodu. W 1899 roku, na zboczu skarpy w pobliżu pałacu, według projektu Wincentego Rakiewicza wzniesiono niewielkie mauzoleum rodzinne Szustrów, w którym spoczęli Franciszek i jego żona Rozalia. Dopiero w latach 70. XX wieku ostatni przedstawiciel rodu, Tadeusz Szuster, przeniósł szczątki przodków na Cmentarz Powązkowski.
Wojenne i powojenne losy pałacyku
Losy pałacyku odmieniła II wojna światowa. Budynek został uszkodzony już podczas kampanii wrześniowej 1939 roku, a w czasie okupacji Niemcy wycięli niemal cały otaczający go park. Ostateczny cios nastąpił w 1944 roku – podczas Powstania Warszawskiego pałacyk spłonął, ocalały jedynie jego zewnętrzne mury.
Pałac Szustra w okresie międzywojennym, domena publiczna
Po wojnie posiadłość, jak wiele innych lokalnych zabytków, znacjonalizowano. Do odbudowy przystąpiono dopiero w latach 60. – wcześniej, bo już w 1949 roku, zrekonstruowano stojący na terenie parku Gołębnik. Sam pałac odbudowano w latach 1962-1965 według projektu architekta Jerzego Brabandera, wykorzystując zachowane zewnętrzne mury. Równolegle przekształcono także otaczający park, który w obecnym kształcie – z charakterystyczną glinianką dającą nazwę całemu założeniu – pochodzi z 1958 roku.
Dziś wybrzmiewa tam muzyka
Dziś Pałac Szustra, położony przy ulicy Morskie Oko 2, pozostaje jednym z tych miejsc w stolicy, które – mimo skromnych rozmiarów – kryją w sobie ślady historii kilku epok. Od czasu powojennej odbudowy w murach Pałacu Szustra nie mieszkają już arystokraci, ale rozbrzmiewa muzyka. Swoją siedzibę znalazło tam Warszawskie Towarzystwo Muzyczne im. Stanisława Moniuszki. W pałacyku organizowane są koncerty muzyki kameralnej, recitale solowe, a także wystawy poświęcone historii muzyki. W lipcu i sierpniu 2026 roku Letnie Koncerty Fortepianowe realizowane są w Pałacu Szustra w każdą sobotę o godz. 16:00.
Pałac Szustra współcześnie, autorstwa Vindur/wikipedia.org, CC
