W Czekaju odbyły się uroczystości upamiętniające 87. rocznicę tragicznych wydarzeń z września 1939 roku – zbrodni dokonanej na mieszkańcach Ziemi Uniejowskiej przez żołnierzy Wehrmachtu. W Czekaju zamordowano 18 osób. Pamięć o ofiarach po raz kolejny zgromadziła rodziny pomordowanych, mieszkańców, samorządowców, żołnierzy, przedstawicieli służb, młodzież oraz poczty sztandarowe.
Modlitwa za pomordowanych
Obchody rozpoczęły się polową Mszą Świętą w intencji pomordowanych mieszkańców, którą odprawił ks. wikariusz dr Jakub Wiśniewski.
W homilii kapłan przypomniał, iż choć wydarzenia z 1939 roku należą do historii, wojna i jej konsekwencje wciąż pozostają tragiczną rzeczywistością współczesnego świata. Zwrócił uwagę na cierpienie osób poszkodowanych w trwających konfliktach zbrojnych i podkreślił, iż wojna jest złem, którego konsekwencje dotykają niewinnych ludzi.
Jak zaznaczył, żadne terytorium ani polityczny cel nie może być ważniejszy od ludzkiego życia. Człowiek, kierując się pychą, pogardą i przekonaniem o własnej wyższości, może dopuścić się najstraszniejszych czynów. Każde życie ludzkie jest święte. Nie ma ludzi lepszych i gorszych – podkreślił.
Uroczystość z ceremoniałem wojskowym
Po zakończeniu nabożeństwa rozpoczęła się część patriotyczna uroczystości z udziałem Kompanii Honorowej oraz pocztu Chorągwi Wojska Polskiego 9. Łódzkiej Brygady Obrony Terytorialnej.
Uroczystość rozpoczęła się od wejścia Warty Honorowej. Następnie, prowadzona przez Orkiestrę Dętą OSP Spycimierz pod batutą kapelmistrza Włodzimierza Smolarka, na miejsce uroczystości wkroczyli żołnierze 92. Batalionu Lekkiej Piechoty w Kutnie z 9. Łódzkiej Brygady Obrony Terytorialnej. Dowódca uroczystości kpt. Tomasz Sarnowski złożył meldunek Dowódcy 9. Łódzkiej Brygady Obrony Terytorialnej – płk. Zenonowi Mrochowi o gotowości do rozpoczęcia uroczystości. Towarzyszył mu dowódca 92. Batalionu Lekkiej Piechoty w Kutnie – ppłk Paweł Zientara. Następnie wciągnięto flagę państwową na maszt i odegrano „Hasło Wojska Polskiego”.
Uroczystość poprowadził Robert Palka, Dyrektor Miejsko-Gminnego Ośrodka Kultury w Uniejowie. W dalszej części głos zabrali historyk Tomasz Wójcik, który przedstawił rys historyczny tragicznych wydarzeń z 8 września 1939 roku, oraz senator Przemysław Błaszczyk.
„Byli u siebie, we własnej wsi”
Tomasz Wójcik przypomniał, iż większość osób, których pamięć przywoływano podczas uroczystości, została zamordowana właśnie w Czekaju. Byli to mieszkańcy wsi, którzy żyli tutaj, pracowali, wychowywali dzieci i planowali przyszłość.
Historyk zwrócił uwagę, iż część mieszkańców wcześniej uciekła przed nadciągającym frontem, jednak wróciła do swoich gospodarstw, aby nakarmić zwierzęta i dopilnować pozostawionego dobytku. Jako cywile, znajdujący się we własnych domach, nie spodziewali się, iż grozi im niebezpieczeństwo.
8 września 1939 roku do Czekaja przybyli żołnierze niemieckiego 46. Pułku Piechoty z Neumünster, dowodzonego przez generała Waltera Wittke. Byli to żołnierze 9. kompanii, dowodzeni przez kapitana Heinricha Borgmanna.
Mimo iż wieś znajdowała się poza bezpośrednim rejonem walk, a jej mieszkańcy nie stanowili zagrożenia dla niemieckich żołnierzy, rozpoczęły się zabójstwa i podpalanie zabudowań.
Zbrodnia była związana z wydarzeniami poprzedniego dnia. W rejonie Balina, Niewiesza, Józefowa i Uniejowa polscy żołnierze 60. Pułku Piechoty Wielkopolskiej stawili Niemcom silny opór, zadając im poważne straty i przez wiele godzin uniemożliwiając zdobycie przeprawy przez Wartę.
Niemcy, nie chcąc przyjąć, iż ich działania zostały powstrzymane przez polskich żołnierzy, zaczęli podejrzewać mieszkańców okolicznych miejscowości o pomoc wojsku i działalność partyzancką.
Istotną rolę odegrała nazistowska propaganda, która przez lata budowała pogardę wobec Polaków, przedstawiając ich jako naród gorszy, niegodny zaufania i stojący niżej od Niemców.
W Czekaju spotkały się strach, żądza odwetu, kłamliwa propaganda i zbrodnicze rozkazy. W ich wyniku ludzie zostali zamordowani tylko dlatego, iż byli Polakami i mieszkali na tej ziemi.
Do tego wątku nawiązał również senator Przemysław Błaszczyk, podkreślając, iż niemiecka ideologia opierała się na przekonaniu o wyższości własnego narodu i traktowaniu Polaków jako ludzi gorszego rodzaju. Wypowiedź senatora była przypomnieniem, do czego prowadzi ideologia pogardy, dehumanizacja drugiego człowieka i przekonanie, iż jedni ludzie mają większe prawa od innych.
W dalszej części wystąpienia Tomasz Wójcik przedstawił przebieg zbrodni. Szczególnie tragiczne wydarzenia rozegrały się w gospodarstwie rodziny Fijałkowskich. Pięciu mężczyzn zamknięto w stodole wypełnionej zbożem, którą następnie oblano benzyną i podpalono. Kobietom i dzieciom kazano klęczeć z podniesionymi rękami i zmuszono ich do patrzenia na śmierć swoich najbliższych.
Wśród świadków tej tragedii był 13-letni wówczas Benedykt Fijałkowski, który tego dnia stracił ojca, dziadka i wuja. Zapamiętał słowa ojca: „Idź do mamy!”
W Czekaju zginęli: Wincenty Antoniak, Władysław Antoniak, Bronisław Fijałkowski, Henryk Fijałkowski, Józef Fijałkowski, Tomasz Glinka, Władysław Kamiński, Antonina Kowalska, Marianna Kowalska, Stanisław Kowalski, Feliks Kurzawa, Franciszek Piechowski, Roman Piechowski, Jan Zwoliński, Kazimierz Zwoliński, Władysław Zwoliński oraz dwie osoby, których tożsamości do dziś nie udało się ustalić.
Ofiary poniosły śmierć również m.in. w Uniejowie, Woli Przedmiejskiej, Biernacicach, Niewieszu, Dominikowicach, Józefowie i innych miejscowościach.
Zdecydowana większość cywilnych ofiar nie zginęła w bezpośrednich walkach – została zamordowana w ramach działań odwetowych prowadzonych przez żołnierzy Wehrmachtu.
Szczególne słowa skierował do młodzieży. Zachęcał ją do poznawania historii własnych rodzin i miejscowości, zachowywania fotografii, nazwisk i rodzinnych wspomnień.
Na zakończenie Tomasz Wójcik podkreślił, iż coroczne spotkanie w Czekaju jest obowiązkiem wobec pomordowanych, ich rodzin oraz przyszłych pokoleń.
Apel Pamięci, salwa honorowa i złożenie kwiatów
Kolejnym elementem uroczystości był Apel Pamięci, który odczytał por. Szymon Wojciechowski. Następnie oddano salwę honorową, będącą wojskowym hołdem dla zamordowanych.
Kulminacyjnym momentem obchodów było złożenie kwiatów pod pomnikiem upamiętniającym ofiary zbrodni w Czekaju. W ten sposób przedstawiciele rodzin, władz samorządowych, wojska, służb, organizacji i mieszkańców oddali hołd osobom, które 8 września 1939 roku straciły życie.
Uczestnicy uroczystości
W uroczystościach uczestniczyli żołnierze 92. Batalionu Lekkiej Piechoty w Kutnie, wchodzącego w skład 9. Łódzkiej Brygady Obrony Terytorialnej, rodziny pomordowanych, delegacje samorządowe, przedstawiciele służb mundurowych i Ochotniczych Straży Pożarnych, uczniowie, harcerze, mieszkańcy okolicznych miejscowości, poczty sztandarowe szkół gminy Uniejów, Hufca ZHP w Uniejowie, Cechów Parafii Uniejów.
Obecni byli: dowódca 9. Łódzkiej Brygady Obrony Terytorialnej płk Zenon Mroch, dowódca 92. Batalionu Lekkiej Piechoty w Kutnie ppłk Paweł Zientara, burmistrz Uniejowa Józef Kaczmarek, wiceburmistrz Mirosław Madajski, radni i sołtysi gminy Uniejów, wicestarosta poddębicki Piotr Kozłowski, senator Przemysław Błaszczyk, Dorota Więckowska, reprezentująca posła Piotra Polaka, komendant Komisariatu Policji w Uniejowie Marcin Dulas, przedstawiciele Społecznego Komitetu Budowy Pomnika w Czekaju, sołtys Czekaja Anna Fijałkowska oraz mieszkańcy miejscowości i sołtysi okolicznych miejscowości dotkniętych zbrodniami.
Za oprawę wojskową odpowiadali żołnierze 9. Łódzkiej Brygady Obrony Terytorialnej. Dowódcą kompanii honorowej był por. Grzegorz Snuszka, dowódcą pocztu Chorągwi Wojska Polskiego ppor. Piotr Klukowski, a dowódcą uroczystości kpt. Tomasz Sarnowski.
Poczet flagowy tworzyli: ppor. Andrzej Sęk – dowódca pocztu, kpr. Michał Chrzanowski – flagowy oraz Adrian Maciąg – asystujący.
8 września 1939 roku mieszkańcy Czekaja stracili życie we własnej miejscowości, wśród swoich domów i gospodarstw. Dziś, po 87 latach, ich pamięć wciąż jest żywa i pozostaje istotną częścią historii lokalnej społeczności.
Cześć Ich Pamięci.
Organizatorami uroczystości byli Burmistrz Miasta Uniejów, Proboszcz Parafii Rzymskokatolickiej w Uniejowie, Sołtys i Sołectwo wsi Czekaj oraz Dyrektor Miejsko-Gminnego Ośrodka Kultury w Uniejowie.
MP./UM Uniejów
