W województwie lubelskim odnaleziono szczątki walenia sprzed 38 mln lat. To pierwszy taki okaz z epoki eocenu i okresu paleogeńskiego znaleziony na terenie Polski. Badaniami kierował dr Daniel Tyborowski z Wydziału Geologii UW.
Do tej pory eoceńskie walenie znano w naszej części Europy tylko z Ukrainy i Niemiec. Odkryty przez Polaków waleń dorównuje rozmiarami dzisiejszym delfinom. Wyniki badań zostały opublikowane w czasopiśmie naukowym „The Anatomical Record”.
Morze pokrywało Ukrainę, Polskę i Niemcy
Walenie to ssaki, które jako pierwsze w pełni przystosowały się do życia w środowisku morskim. Ich historia ewolucyjna sięga czasów sprzed prawie 50 mln lat, kiedy lądowi przodkowie tych zwierząt zaczęli prowadzić ziemno-wodny tryb życia. Pierwsze całkowicie wodne walenie pojawiły się w eocenie (druga epoka okresu paleogeńskiego) ponad 40 mln lat temu. Już kilka milionów lat później istniały olbrzymie walenie osiągające prawie 20 m długości.
Polska była jak dotąd białą plamą pod względem znalezisk kości wczesnych waleni. Sytuacja uległa zmianie, kiedy w kopalni bursztynu niedaleko Lubartowa w województwie lubelskim dr Lucjan Gazda, geolog z Państwowej Akademii Nauk Stosowanych w Chełmie, odkrył żuchwę walenia w skałach sprzed 38 mln lat. W eocenie teren Lubelszczyzny był północną krawędzią niewielkiego lądu. Nieopodal pradawna rzeka wpadała do płytkiego morza, które pokrywało Ukrainę, Polskę i Niemcy. W strefach brzegowych tego zbiornika tworzyły się złoża bursztynu, ale istniejące przy dnie warunki były równie dobre do zachowywania się szczątków organizmów. Znalezienie kości walenia w tego typu osadach było spodziewane – szczątki eoceńskich waleni powszechnie występują w Ukrainie i północnych Niemczech. W tamtym czasie wymienione tereny były przykryte tym samym morzem, zatem zamieszkujące je walenie musiały migrować na linii wschód-zachód przez obszar Polski.
Waleń kontra rekiny
Odnaleziony okaz to fragment żuchwy z zachowanymi zębodołami. Badaniami kierował dr Daniel Tyborowski, paleontolog z Wydziału Geologii Uniwersytetu Warszawskiego. Współautorami opracowania są dr Svitozar Davydenko i prof. Pavel Gol’din z Instytutu Zoologicznego Schmalhausena w Kijowie, Weronika Wierny z Państwowego Instytutu Geologicznego – Państwowego Instytutu Badawczego w Warszawie oraz dr Lucjan Gazda z Państwowej Akademii Nauk Stosowanych w Chełmie.
– Okazało się, iż „polski” pra-waleń był niewielkich rozmiarów, osiągał między 1,7 a 2,1 m długości, czyli odpowiadał rozmiarami dzisiejszym delfinom. Do tej pory uważano, iż w trakcie eocenu walenie powiększały swoje rozmiary i kolejne formy stawały się coraz większe. Polskie znalezisko pokazuje, iż eocen był czasem ogólnego dywersyfikowania się wczesnych waleni i zajmowania rozmaitych nisz ekologicznych – mówi dr Tyborowski.
Najprawdopodobniej niewielki waleń spod Lubartowa był rybożercą i ścigał ławice drobnych ryb w przybrzeżnych wodach i w pobliżu miejsc, gdzie rzeki uchodziły do morza. Odkrycie to pokazuje, iż walenie już na wczesnych etapach zasiedlania ekosystemów morskich zajmowały zróżnicowane nisze ekologiczne. Na terenie Polski niewielki waleń musiał mieć się jednak na baczności i umykać przed groźnymi szczękami wielkich rekinów, które królowały w tutejszych wodach.
