Zapomniane groby

1 listopada, we Wszystkich Świętych, dzień często zwany Świętem Zmarłych, odwiedzamy groby bliskich nam osób. Zdobimy je tradycyjnie chryzantemami, ustawiamy na nich coraz bardziej wyszukane, choć nieraz niestety dość koszmarne znicze. Spotykamy się na cmentarzach całymi rodzinami. Bywa, iż to jedyna sposobność zobaczenia się przy grobie krewnego z dalszą rodziną. To też ma wymiar symboliczny – tak zmarli i pamięć o nich nas jednoczą. Przy okazji odwiedzamy groby osób zasłużonych. Bohaterów narodowych, znanych pisarzy, artystów i uczonych. Dobrą tradycją jest zapalanie zniczy na opuszczonych grobach, na których nikt z rodziny znicza już nie zapali.

W ostatnich kilkudziesięciu latach zmienił się zasadniczo obraz polskich cmentarzy. Zniknęły ziemne mogiły i drewniane krzyże. Małe, wiejskie cmentarze, w nastroju których było coś metafizycznego, praktycznie zniknęły. Może jeszcze taki się znajdzie gdzieś na Podlasiu. Miejsce ziemnych mogił i przekrzywionych ze starości krzyży zajęły granitowe, a częściej lastrykowe nagrobki, pomniki stawiane nie tyle pamięci zmarłych, ile próżności fundatorów. Licytacja na bogactwo. Może to i dobrze. Świadczy to w końcu o bogaceniu się społeczeństwa. A jednak tych starych, skromnych cmentarzy żal… Ta nierówność bogactwa manifestującego się okazałością nagrobków pozostaje w tym większym kontraście do tego, iż po śmierci wszyscy są równi.

Dobra tradycja każe dbać o groby żołnierskie, w tym mogiły poległych wrogów. Chroni je międzynarodowa konwencja, a powinna także zwykła ludzka przyzwoitość. choćby żołnierz Wehrmachtu czy Armii Czerwonej, który spoczywa w polskiej ziemi, który zginął daleko od domu, od bliskich, godzien jest szacunku. Spełnił żołnierski obowiązek, walcząc w swoim przekonaniu za ojczyznę, za słuszną sprawę. Tak mu mówili dowódcy

Post Zapomniane groby pojawił się poraz pierwszy w Przegląd.