W maju Stowarzyszenie B’nai B’rith wystosowało list do ministry kultury w sprawie przekształcania byłego obozu śmierci w Treblince w miejsce polskiej martyrologii. Organizacja domaga się m.in. usunięcia pomnika Maletki. Z naszych informacji wynika, iż listu nie poparli rabin Michael Schudrich oraz prof. Michał Bilewicz.
Poniżej publikujemy treść listu:
Pani Ministra Kultury Marta Cienkowska
Chcemy wyrazić słowa głębokiego sprzeciwu wobec przekształcania byłego nazistowskiego obozu śmierci w Treblince w miejsce polskiej martyrologii. Tej zmiany niezmiennie od lat dokonuje dyrekcja Muzeum Treblinka, mimo iż jej zadaniem jest opieka nad terenem nazistowskiego obozu śmierci, gdzie zagazowano i spalono ciała około dziewięciuset tysięcy (900 000) Żydów oraz nad byłym nazistowskim obozem pracy, gdzie rozstrzelano i zamordowano w inny sposób dziesięć do dwunastu tysięcy (10-12 000) Żydów oraz trzystu polskich więźniów.
1.
W 2021 r. B’nai B’rith protestowała przeciwko wystawieniu w miejscu dawnej stacji kolejowej w Treblince pomnika Jana Maletki, który rzekomo bezinteresownie podawał wodę Żydom wiezionym w nieludzkich warunkach do obozu śmierci. Stacja w Treblince była jednak miejscem handlu wodą, gdzie żądano w zamian złotej biżuterii lub sporych sum pieniędzy. Jan Maletka został ogłoszony sprawiedliwym przez wiceminister kultury, Magdalenę Gawin, bez żadnych podstaw i dowodów oraz wbrew kontekstowi historycznemu. Z czasem ten pomnik stał się ośrodkiem patriotycznych uroczystości. Na przełomie kwietnia i maja 2026 r. obudowano go wystawą na temat polskich kolejarzy ze stacji w Treblince. Ta wystawa także nie dotyczy żydowskich ofiar.
2.
Innym niedawnym przedsięwzięciem Muzeum jest odsłonięcie w Treblince I głazu upamiętniającego 49 osób „nieznanej narodowości i wyznania”, co przeczy wynikom badań wydobytych szczątków. Treść napisu byłaby wręcz kabaretowa, gdyby nie to, iż jest tragiczna. Odbiera jakąkolwiek tożsamość wszelkim ofiarom Treblinki, czy byli to Żydzi, Romowie lub Polacy. W Treblince nie ginęły ofiary „nieznanej narodowości”.
3.
W niemieckim nazistowskim obozie pracy Treblinka I pomiędzy rokiem 1941 a 1944 zginęło blisko trzystu Polaków. Każdej z tych osób dyrekcja Muzeum wystawiła kamienny krzyż z imieniem i nazwiskiem. Krzyże te zajmują cały teren Miejsca Straceń, gdzie spoczywają szczątki około dziesięciu-dwunastu tysięcy żydowskich ofiar obozu pracy w Treblince. Dodatkowo nad całym tym terenem dominuje centralny krzyż dobudowany do oryginalnego pomnika Adama Haupta z 1964 roku, uznawanego za arcydzieło rzeźby muzealnej. Do Miejsca Straceń także prowadzi Droga Krzyżowa.
Wyjaśniono to dawno i obszernie, iż krzyż, krucyfiks i Droga Krzyżowa z żydowskiego punktu widzenia są symbolami prześladowań i budzą złe skojarzenia. Czy dyrekcja Muzeum nie potrafi uszanować podstawowych różnic kulturowych w obszarze, którym ma się rzekomo opiekować? Czy Droga Krzyżowa ma sugerować, iż w miejscu straceń ginęli tylko katolicy?
Warto przypomnieć, iż wywołana przez kler i polskich nacjonalistów piętnastoletnia „wojna o krzyże” w Auschwitz-Birkenau (1985-1999) zakończyła się porozumieniem co do tego, iż symbole religijne zostaną wycofane zarówno z miejsca spoczynku ofiar, jak i z ochronnej strefy przyobozowej. Dlatego również krucyfiks, znajdujący się przy betonowej drodze na wysokości wjazdu na teren Muzeum Treblinka i dominujący nad oryginalną stelą z 1964 roku z napisem „Treblinka hitlerowski obóz zagłady”, nie powinien się tam znajdować.
*
B’nai B’rith Polin wyraża stanowczy sprzeciw wobec przejmowania przestrzeni śmierci niemal miliona Żydów i wykorzystywaniu jej do tworzenia ciągle rozrastającego się miejsca polskiej martyrologii. Sprawia to wrażenie, iż dyrekcja Muzeum Treblinki walczy z żydowskimi prochami, wykorzystując swoją władzę nad tym miejscem – której nigdy nie powinna dostać.
Żądamy usunięcia pomnika Jana Maletki, krucyfiksów, zgrupowanie trzystu krzyży bliżej siebie, usunięcie płyty dla osób „nieznanej narodowości”.
Apelujemy o pomoc Ministra Kultury!
W imieniu Zarządu Żydowskiego Stowarzyszenia B’nai B’rith w Rzeczpospolitej Polskiej
Przewodniczący Zarządu – profesor Andrzej Friedman
Warszawa, 21 maja 2026 r.
