Dawna willa Kazimierza Pużaka na Pradze Południe została zabytkiem

rdc.pl 2 godzin temu

Mieszkał w niej współtwórca PPS-Frakcji Rewolucyjnej Kazimierz Pużak – willa przy Byczyńskiej 1 na warszawskiej Pradze Południe została wpisana do rejestru zabytków.

W uzasadnieniu decyzji mazowiecki wojewódzki konserwator Marcin Dawidowicz wskazał, iż jest jednym z domów stanowiących zespół budowlany Osiedla Posłów i Senatorów PPS, objęty obszarową ochroną konserwatorską.

Wpisany do rejestru budynek wzniesiony został wg opracowanego przez W. Matuszewskiego domu typu A, który podobnie jak pozostała zabudowa odzwierciedlał popularny ówcześnie styl narodowy w architekturze.

Wartość historyczna budynku wynika ze związku z postacią jego przedwojennego właściciela, polityka i działacza społecznego Kazimierza Pużaka, współtwórcy obok Józefa Piłsudskiego, PPS-Frakcji Rewolucyjnej, prawnika, posła, w czasie II wojny światowej wiceprzewodniczącego Robotniczego Komitetu Obrony Warszawy. Skazanego w pokazowym „procesie szesnastu” (1945).

Pużak pozbawiony został majątku, w tym willi przy ul. Byczyńskiej 1. Po wojnie jeden z lokali zamieszkiwała żona – Jadwiga Pużak.

Kolonia Praussa

Willa pomimo powojennych modernizacji zachowała w znacznym stopniu historyczny układ funkcjonalno-przestrzenny.

„Tym samym budynek stanowi nie tylko pamiątkę obecności w tym miejscu Kazimierza Pużaka, ale również przedmiot badań nad opracowaniem willi mieszkalnych w latach 20. XX w. na terenie Osiedla Posłów i Senatorów PPS w Warszawie, a szerzej także nad działalnością Witolda Matuszewskiego” – zaznaczył konserwator.

Budynek przy ul. Byczyńskiej 1 (hip. 1910) znajduje się na terenie Osiedla Posłów i Senatorów Polskiej Partii Socjalistycznej (tzw. Kolonia Praussa), wzniesionego w latach 1925–1927 przez założoną w 1923 r. Spółdzielnię Mieszkaniową „Domy Spółdzielcze”.

W 1925 r. Spółdzielnia zakupiła 28 niezabudowanych działek na terenie Grochowa z przeznaczeniem na osiedle. Jego mieszkańcami zostali działacze PPS oraz przedstawiciele świata kultury i nauki m.in. Kazimierz Pużak, Tomasz Arciszewski, Roman Kutyłowski, Stanisław Siedlecki.

Projekt urbanistycznych i architektoniczny kolonii opracował związany z PPS architekt Witold Matuszewski, prace wykonało Warszawskie Przedsiębiorstwo Budowlane S.A.

Osiedle utrzymane w tzw. stylu dworkowym tworzy zespół 28 budynków wzniesionych w dwóch typach – domy pojedyncze (typ A) i bliźniacze (typ B). Dom przy ul. Byczyńskiej 1 jest jednym z dziesięciu wzniesionych w typie A

Jego właścicielem co najmniej od 1929 r. był Kazimierz Pużak (1883–1950), polityk, poseł na Sejm, sekretarz generalny i skarbnik PPS, działacz konspiracyjnych struktur PPS, pojmany przez NWKD i skazany w moskiewskim „procesie szesnastu” w 1945 r., następnie osadzony w więzieniu w Rawiczu.

Willa Kazimierza Pużaka przetrwała działania wojenne bez większych uszkodzeń, wyrokiem Sądu Wojskowego została skonfiskowana wraz z całym dobytkiem przez władze socjalistyczne. Budynek po 1949 r. zaadaptowano na jednoizbowe mieszkania komunalne.

Po 2000 r. wymieniono m.in. część stolarki okiennej i drzwiowej, pokrycia dachowego. Willę użytkowano do 2024 r.

Idź do oryginalnego materiału