W tym roku Ministerstwo Obrony Narodowej wpisało do planów aż 192 samochody, 26 przyczep i 15 maszyn budowlanych, które w razie potrzeby może przejąć na cele obronne. Rok wcześniej w podobnym dokumencie było ich zaledwie 50. W Warszawie o tym, czyje konkretnie auto trafi na listę, decyduje prezydent miasta na wniosek Wojskowego Centrum Rekrutacji – i od takiej decyzji odwołanie nie zawsze jest możliwe.
Grafika poglądowa (generowana przy pomocy AI).Cztery razy więcej aut w planach MON
Mechanizm nazywa się świadczeniami rzeczowymi i wcale nie jest nowym pomysłem. Reguluje go Dział XI ustawy z 11 marca 2022 roku o obronie Ojczyzny (Dz.U. z 2024 r. poz. 248) – aktu, który powstał błyskawicznie po rosyjskiej inwazji na Ukrainę. Przez lata traktowano ten zapis jak martwą literę prawa. W 2026 roku państwo zaczyna z niego korzystać naprawdę.
Rozporządzenie ministra obrony narodowej na 2026 rok wskazuje wprost górny limit zasobów, po które armia może sięgnąć – 192 pojazdy, 26 przyczep i 15 maszyn wraz z osprzętem. To dane planistyczne, nie oznaczają automatycznego zajęcia całej puli, ale skala wzrostu robi wrażenie – w poprzednim roku w analogicznym dokumencie figurowało jedynie 50 sztuk sprzętu. Autorzy przepisów tłumaczą to koniecznością utrzymania gotowości mobilizacyjnej.
Resort już pracuje nad kolejnym dokumentem – projektem na 2027 rok, opublikowanym 11 czerwca 2026 roku. Tym razem dotyczy głównie nieruchomości: do 400 budynków lub ich części, głównie na potrzeby organizacji kwalifikacji wojskowej. Łączna wartość przewidzianych świadczeń rzeczowych ma wynieść około 3,56 mln zł, a same stawki rekompensat wzrosną o około 3 proc. w porównaniu z 2026 rokiem. Kwalifikację wojskową w miastach na prawach powiatu – a taką jest Warszawa – organizują prezydenci miast, nie starostowie.
Jeszcze do niedawna wielu kierowców traktowało cały przepis jak ciekawostkę z dawnych lat. Z informacji przekazywanych przez Ministerstwo Obrony Narodowej wynika, iż w latach 2021-2022 żaden pojazd nie został faktycznie przekazany Siłom Zbrojnym na cele wojskowe – świadczenia rzeczowe istniały wyłącznie na papierze. Skok ze skromnych 50 sztuk sprzętu do 192 samochodów w jednym rozporządzeniu pokazuje, iż państwo chce mieć realną, a nie tylko teoretyczną możliwość sięgnięcia po cywilny transport.
Nie tylko osobówki. Liczą się też koparki i quady
Katalog sprzętu, którym interesuje się wojsko, jest szeroki – samochody osobowe, w tym SUV-y, ciężarówki z zabudową skrzyniową, autobusy zdolne gwałtownie przewieźć jednostki operacyjne, ale też motocykle, quady, koparki, ładowarki, spycharki czy agregaty prądotwórcze. Ustawa wymaga, by właściciel przedmiotu świadczenia oddał go w stanie przydatnym do użytku wraz z dotyczącymi go dokumentami – tak brzmi zapis artykułu 633 ustawy. W praktyce oznacza to między innymi ważne badanie techniczne.
Za korzystanie z ciężkiego sprzętu obowiązują konkretne stawki dobowe – 269,25 zł za ciężarówki o ładowności do 2 ton, 468,22 zł dla pojazdów od 2 do 8 ton oraz 678,90 zł dla tych powyżej 8 ton. Przy autach osobowych sprawa wygląda inaczej – jeżeli pojazd zostanie uszkodzony podczas wykonywania świadczenia, rekompensatę ustala się indywidualnie, po ocenie stanu technicznego i faktycznych szkód.
Poniżej fragment gotowy do wklejenia:
Państwo może sięgnąć również po dom, a choćby mieszkanie
Świadczenia rzeczowe nie ograniczają się do samochodów, przyczep czy maszyn budowlanych. Ustawa o obronie Ojczyzny pozwala również na czasowe oddanie do używania posiadanych nieruchomości. Może więc chodzić o budynek, jego część, działkę, dom jednorodzinny, a w określonych okolicznościach także lokal mieszkalny. Przepisy nie zawierają ogólnego wyłączenia prywatnych domów ani mieszkań należących do osób fizycznych.
Znacznie bardziej prawdopodobne jest jednak wykorzystanie domu niż mieszkania w bloku. Wolnostojący budynek ma zwykle oddzielne wejście, podjazd, dodatkowe pomieszczenia i teren, który można wykorzystać do zakwaterowania ludzi, składowania wyposażenia, urządzenia punktu dowodzenia albo zaplecza technicznego. Mieszkanie w wielorodzinnym budynku jest pod tym względem znacznie mniej użyteczne, a jego zajęcie oznaczałoby również ingerencję w funkcjonowanie całej wspólnoty lub spółdzielni.
Nie oznacza to jednak, iż mieszkania są z góry całkowicie bezpieczne. Ustawa posługuje się szerokim pojęciem nieruchomości, a rozporządzenia obejmują także części budynków. Technicznie decyzją może więc zostać objęty również lokal albo określona część nieruchomości, o ile organ wykaże, iż jest potrzebna do realizacji zadań obronnych, zarządzania kryzysowego albo usuwania skutków klęski żywiołowej. Byłby to jednak scenariusz skrajny – znacznie bardziej realny podczas mobilizacji, wojny lub poważnego kryzysu niż w ramach zwykłych działań prowadzonych w czasie pokoju.
W praktyce państwo w pierwszej kolejności będzie zainteresowane obiektami, które można łatwo wykorzystać bez wysiedlania mieszkańców: salami, halami, szkołami, urzędami, magazynami, hotelami, pensjonatami czy pustymi budynkami. Tegoroczne limity dotyczą zresztą budynków lub ich części potrzebnych przede wszystkim do prowadzenia kwalifikacji wojskowej. Prywatne mieszkanie, w którym na co dzień przebywa rodzina, znajduje się więc bardzo daleko na liście najbardziej przydatnych obiektów.
Ważne jest także znaczenie słowa „przejęcie”. Państwo nie staje się właścicielem domu ani mieszkania. Chodzi o czasowe oddanie nieruchomości do używania na podstawie decyzji administracyjnej. Po zakończeniu świadczenia musi ona zostać zwrócona w stanie niepogorszonym, a posiadaczowi należy się ryczałt za jej używanie oraz możliwość dochodzenia odszkodowania za utratę lub powstałe uszkodzenia.
Który urząd w Warszawie zdecyduje o Twoim aucie?
Dla wielu kierowców pierwszym sygnałem, iż ich pojazd w ogóle podlega takiej ewidencji, są powiadomienia w aplikacji mObywatel. Sprawami zajęcia pojazdów na cele wojskowe zajmują się gminy oraz Wojskowe Centrum Rekrutacji.
To nie jest dowolna konfiskata mienia. W Polsce nie ma przepisów pozwalających wojsku na przejęcie własności na stałe bez decyzji administracyjnej i bez odszkodowania. System świadczeń rzeczowych ma jeden cel – zapewnić, iż w razie kryzysu państwo gwałtownie sięgnie po dostępne zasoby, żeby chronić obywateli i infrastrukturę, a nie żeby komukolwiek odbierać samochód bezpowrotnie.
W stolicy sprawami świadczeń rzeczowych zajmują się Wojskowe Centra Rekrutacji przypisane do konkretnych dzielnic według adresu zameldowania – nie miejsca pracy czy nauki. WCR Warszawa-Śródmieście, z siedzibą przy ulicy Mierosławskiego, obsługuje mieszkańców Śródmieścia, Woli, Żoliborza, Bielan, Bemowa, Ursusa oraz części Mokotowa. Pozostałymi dzielnicami zajmują się WCR Warszawa-Mokotów i WCR Warszawa-Praga. To właśnie szef adekwatnego centrum kieruje wniosek do prezydenta miasta, a ten wydaje decyzję administracyjną o przeznaczeniu konkretnej rzeczy na cele obronne.
W czasie pokoju od takiej decyzji przysługuje odwołanie, choć samo wezwanie do stawienia się z pojazdem w określonym miejscu i godzinie to już tylko czynność techniczna – jak wyjaśnia radca prawny Joanna Bulira, współautorka komentarza do ustawy o obronie Ojczyzny, w rozmowie z portalem Prawo.pl, obowiązek wynika z wcześniejszej decyzji, a samo wezwanie precyzuje jedynie termin jego wykonania. W stanach nadzwyczajnych procedury bywają dużo szybsze i odwołanie może już nie wchodzić w grę.
Co grozi za odmowę?
Uchylanie się od obowiązku świadczenia rzeczowego niesie realne konsekwencje. Przepisy przewidują za to grzywnę albo areszt do 30 dni, traktując brak reakcji na wezwanie jako wykroczenie, a nie zwykłe niedopatrzenie administracyjne. Właściciel pojazdu ma jednak swoje prawa – należy mu się wynagrodzenie za czas korzystania z rzeczy oraz pełne odszkodowanie w razie jej uszkodzenia lub zniszczenia. Po zakończeniu świadczenia sprzęt wraca do właściciela, a ewentualny spór o wysokość rekompensaty rozstrzyga się już poza samą procedurą wezwania.
Najlepiej sprawdzić w aplikacji
Zerknij do aplikacji mObywatel i sprawdź, czy przy Twoim pojeździe pojawiła się adnotacja o świadczeniach rzeczowych na rzecz obronności – to najszybszy sposób, by dowiedzieć się, czy w ogóle jesteś w wojskowej ewidencji. Wpis nie oznacza, iż ktoś zabierze Ci auto jutro, oznacza tylko, iż w razie potrzeby państwo ma taką prawną możliwość. O adekwatności terytorialnej decyduje adres zameldowania, dlatego mieszkańcy Śródmieścia, Woli, Żoliborza, Bielan, Bemowa, Ursusa i części Mokotowa swoje sprawy załatwiają w WCR Warszawa-Śródmieście przy ulicy Mierosławskiego, a pozostali – we adekwatnym centrum dla swojej dzielnicy.
Jeśli otrzymasz wezwanie, pojazd musisz przygotować w stanie przydatnym do użytku, z ważnym badaniem technicznym i kompletem dokumentów – to podstawowy obowiązek wynikający wprost z ustawy. Zachowaj kopię decyzji i wezwania, bo to od nich liczy się prawo do wynagrodzenia i ewentualnego odszkodowania za szkody. W czasie pokoju masz prawo się odwołać, więc warto to zrobić od razu, zamiast czekać do ostatniej chwili. Zignorowanie wezwania nie jest dobrym pomysłem – grozi za to grzywna albo areszt do 30 dni, a auto i tak trzeba będzie oddać.
Warto też pamiętać, iż wpisanie pojazdu do wojskowej ewidencji świadczeń nie jest równoznaczne z natychmiastowym wezwaniem – w praktyce wiele osób ma taką adnotacje latami i nigdy nie otrzymuje wezwania do stawiennictwa z autem. Sprzęt trafia do faktycznego wykorzystania najczęściej podczas ćwiczeń wojskowych, sprawdzania gotowości mobilizacyjnej albo w sytuacjach związanych z natychmiastowym stawiennictwem żołnierzy rezerwy, a nie w przypadkowym momencie. Mieszkańcy Warszawy, którzy chcą sprawdzić szczegóły swojej sytuacji, mogą zadzwonić bezpośrednio do adekwatnego centrum rekrutacji – dane kontaktowe wszystkich trzech warszawskich placówek są jawne i dostępne na ich stronach internetowych.
