W starych albumach, zakurzonych szufladach, na strychach i w piwnicach mogą znajdować się przedmioty, które stanowią brakujące ogniwa historii Sądecczyzny. Druhowie z Towarzystwa Gimnastycznego „Sokół Sądecczyzna” rozpoczęli akcję poszukiwania pamiątek związanych z lokalnym ruchem sokolim i apelują do mieszkańców regionu o pomoc w ratowaniu bezcennego dziedzictwa.
Fotografie, dokumenty, listy, pamiętniki, odznaki, sztandary, wydawnictwa czy rękopisy mogą pomóc odtworzyć historię jednej z najważniejszych organizacji społecznych i patriotycznych, jaka działała na Sądecczyźnie od końca XIX wieku.
Historia ukryta w murach sądeckiej sokolni
Sercem sądeckiego Sokolstwa pozostaje historyczna sokolnia przy ulicy Długosza w Nowym Sączu, dziś będąca siedzibą Małopolskiego Centrum Kultury SOKÓŁ. To miejsce od lat przypomina o ludziach, którzy budowali patriotyczne i społeczne fundamenty regionu.
W budynku zachowały się tablice poświęcone przedwojennym działaczom, fragmenty oryginalnej konstrukcji pierwszej sokolni, a także jeden z najcenniejszych eksponatów – historyczny sztandar Towarzystwa Gimnastycznego „Sokół”, który podczas okupacji został ukryty przed Niemcami przez druha Piotra Kosińskiego, przedwojennego wiceprezesa organizacji.
Znajdująca się w obiekcie Sala Pamięci gromadzi wiele wyjątkowych pamiątek związanych z działalnością Sokolstwa. Można tam zobaczyć między innymi odręczne śpiewniki z końca XIX wieku, pamiętniki zlotowe, przewodniki gimnastyczne sprzed ponad stu lat, czasopisma sokole z okresu międzywojennego czy repliki historycznych mundurów i wyposażenia.
Sokół tworzył fundamenty życia społecznego regionu
Dla wielu mieszkańców nazwa „Sokół” kojarzy się przede wszystkim z gimnastyką i działalnością sportową. Historia organizacji jest jednak znacznie bogatsza.
Przed wybuchem II wojny światowej gniazda sokole działały m.in. w Nowym Sączu, Starym Sączu, Krynicy-Zdroju, Muszynie, Grybowie, Limanowej i Ciężkowicach. To właśnie w ich murach rodziły się pierwsze inicjatywy społeczne, patriotyczne, kulturalne i sportowe.
Sokolstwo organizowało chóry, przedstawienia teatralne, orkiestry oraz wydarzenia integrujące lokalne społeczności. Z jego działalności wyrosły również pierwsze struktury harcerskie, rozwijała się turystyka i aktywność fizyczna. To właśnie z sądeckiego środowiska sokolego wywodzi się także klub sportowy Sandecja.
W okresie zaborów i walk o niepodległość organizacja odegrała istotną rolę w kształtowaniu patriotycznych postaw oraz przygotowywaniu młodych Polaków do służby dla Ojczyzny.
Ponad 139 lat historii Sądecczyzny
Początki sądeckiego Sokolstwa sięgają maja 1887 roku. Wówczas grupa mieszkańców miasta, wśród których byli naczelnik stacji kolejowej Wilhelm Winkler, powstaniec styczniowy i sybirak Leon Pyszyński, urzędnik miejski Lucjan Lipiński oraz nauczyciel Stanisław Zaręba, podjęła decyzję o utworzeniu pierwszego gniazda na Sądecczyźnie.
25 maja 1887 roku w nowosądeckim ratuszu przyjęto statut organizacji, a jej pierwszym prezesem został Lucjan Lipiński. Dynamiczny rozwój sprawił, iż już kilka lat później rozpoczęto budowę własnej siedziby. Kamień węgielny pod sokolnię poświęcono 16 lipca 1892 roku.
Dziś, po niemal 140 latach, tradycje te są przez cały czas żywe. Potwierdził to między innymi tegoroczny Sokoli Zlot Górski, który zgromadził w Nowym Sączu przedstawicieli jedenastu gniazd sokolich z całej Polski.
Brakuje pamiątek z najważniejszych lat
Choć zgromadzone zbiory robią ogromne wrażenie, druhowie podkreślają, iż w historii przez cały czas istnieją białe plamy. Szczególnie kilka zachowało się materiałów dotyczących okresu I wojny światowej, lat dwudziestych XX wieku oraz najwcześniejszych lat działalności organizacji na Sądecczyźnie.
To właśnie dlatego rozpoczęto społeczną akcję poszukiwania pamiątek, które mogą znajdować się w prywatnych domach mieszkańców regionu.
Apel do mieszkańców Sądecczyzny
Druhowie z Towarzystwa Gimnastycznego „Sokół Sądecczyzna” zachęcają wszystkich, którzy posiadają stare fotografie, dokumenty, korespondencję, odznaki, wydawnictwa lub inne przedmioty związane z historią Sokolstwa, do kontaktu.
Jak podkreślają organizatorzy akcji, każdy odnaleziony dokument czy fotografia może pomóc w odtworzeniu nieznanych dotąd kart historii regionu.
Osoby posiadające informacje lub pamiątki mogą kontaktować się z Towarzystwem Gimnastycznym „Sokół Sądecczyzna” poprzez media społecznościowe, pocztę elektroniczną pod adresem: [email protected] lub telefonicznie pod numerami 690 342 018 oraz 536 472 065.
Druhowie podkreślają, iż ratując pamiątki związane z Sokolstwem, mieszkańcy pomagają zachować pamięć o ludziach i wydarzeniach, które współtworzyły historię całej Sądecczyzny.
