Niemcy przygotowani na najgorsze. Zakaz opuszczania kraju bez zgody armii. Nowe przepisy weszły w 2026 roku

Od 1 stycznia 2026 roku każdy Niemiec w wieku od 17 do 45 lat, który planuje wyjazd za granicę na ponad 3 miesiące, musi wcześniej uzyskać zgodę adekwatnego Centrum Kariery Bundeswehry (Karrierecenter). Ten sam obowiązek dotyczy przedłużania pobytu poza krajem oraz odnawiania wcześniej udzielonego zezwolenia. Przez kilka miesięcy przepis pozostawał praktycznie niezauważony – dopiero nagłośnienie przez „Frankfurter Rundschau” wywołało gwałtowną debatę. Ministerstwo Obrony potwierdziło jego obowiązywanie.

Fot. Shutterstock

Przepis z zimnej wojny, aktywowany na nowo

Nowy wymóg nie jest tworem zupełnie świeżym. Wynika on z § 3 ust. 2 Wehrpflichtgesetz – ustawy o obowiązku wojskowym z 1956 roku, która po zawieszeniu poboru w 2011 roku w praktyce przestała być stosowana. Ustawa o modernizacji służby wojskowej (Wehrdienst-Modernisierungsgesetz), uchwalona przez Bundestag w grudniu 2025 roku i obowiązująca od 1 stycznia 2026, ponownie uaktywniła ten przepis i rozszerzyła jego zakres na czas pokoju. Wcześniej obowiązek uzyskania zgody dotyczył wyłącznie sytuacji nadzwyczajnych – stanu napięcia lub obrony państwa.

Rzecznik Ministerstwa Obrony wyjaśnił, iż uzasadnieniem dla nowej regulacji jest gotowość mobilizacyjna: „Armia musi wiedzieć, czy potencjalny rekrut znajduje się na terytorium kraju”. Chodzi o zapobieganie sytuacji, w której osoby w wieku poborowym unikałyby ewentualnego wezwania przez długotrwały pobyt za granicą.

W praktyce: zgoda udzielana automatycznie, ale wniosek obowiązkowy

Ministerstwo spieszy z uspokojeniem: dopóki służba w Bundeswehrze pozostaje dobrowolna, zezwolenie na wyjazd uważane jest za udzielone z automatu. W praktyce więc studia w Hiszpanii, praca w Holandii czy rok w Australii nie spotkają się z odmową. Nikt nie będzie blokowany przy granicy.

Formalność jest jednak realna – wniosek trzeba złożyć, choćby jeżeli odmowa nie grozi. Rzecznik resortu przyznał jednocześnie, iż naruszenie tego wymogu nie podlega karze – przepis funkcjonował już w epoce zimnej wojny i wówczas „nie miał praktycznego znaczenia”. Ile razy od początku roku składano wnioski o zezwolenie – tego ministerstwo nie ujawniło.

Reforma w szerszym kontekście: badania dla 18-latków i cel 260 tys. żołnierzy

Zapis o zgodzie na wyjazd to jeden z elementów szerszej reformy. Ustawa wprowadza obowiązkowe stawiennictwo przed komisją wojskową dla mężczyzn urodzonych od 2008 roku – docelowo od 1 lipca 2027 roku. Do tego czasu badania obejmą w pierwszej kolejności ochotników. Wszyscy 18-letni Niemcy mają też obowiązek wypełnienia ankiety dotyczącej motywacji i gotowości do służby. Dla kobiet udział w tym procesie pozostaje dobrowolny.

Celem jest zwiększenie liczebności Bundeswehry z obecnych ok. 180-184 tys. do 260 tys. aktywnych żołnierzy i 200 tys. rezerwistów. jeżeli system dobrowolnej rekrutacji nie przyniesie efektów, Bundestag będzie mógł przywrócić obowiązkowy pobór odrębną ustawą – reforma stwarza dla tego proceduralne podstawy, ale nie wprowadza go automatycznie.

Na ile pilna jest potrzeba? W 2025 roku do Federalnego Urzędu ds. Rodziny i Zadań Społecznych wpłynęło 3867 wniosków o zwolnienie z obowiązku wojskowego – o 72% więcej niż rok wcześniej i ponad 19-krotnie więcej niż w 2021 roku, gdy było ich zaledwie ok. 200. Szczególny wzrost odnotowano w grudniu, gdy uchwalano reformę – samo w tym miesiącu wpłynęło 371 wniosków.

Polacy pracujący lub studiujący w Niemczech – na razie bez zmian

Nowe przepisy dotyczą wyłącznie obywateli Niemiec w wieku 17-45 lat. Polacy przebywający w RFN nie są nimi objęci. Dla Niemców planujących dłuższy pobyt za granicą – w pracy, na stypendium czy w celach prywatnych – wymóg formalnie istnieje, choć w czasie pokoju odmowa nie grozi, a brak wniosku nie jest dziś karalny. Warto jednak pamiętać, iż ustawa daje Bundeswehrze narzędzie, które w razie zaostrzenia sytuacji geopolitycznej może nabrać zupełnie innego charakteru.