Po II wojnie światowej wielu nazistów i ich kolaborantów uciekło do państw zachodnich, w tym do Kanady. Szacuje się, iż do Kanady trafiło kilkuset takich osób, w tym członkowie ukraińskich jednostek SS, jak dywizja “SS Galizien”.
Zimą i wiosną 1944 roku SS-Galizien uczestniczyło w niszczeniu kilku polskich wsi, w tym wsi Huta Pieniacka. Członkowie innego pododdziału SS-Galizien również brali udział w egzekucji polskiej ludności cywilnej w Pałykorowych, położonych w rejonie Lwowa.
W latach 80. XX wieku kanadyjska Komisja Jules Deschęnes sporządziła listę ponad 700 podejrzanych o zbrodnie wojenne nazistów i kolaborantów, którzy osiedlili się w Kanadzie. Lista ta pozostała tajna przez dekady.
Maria Zakharova, rzeczniczka rosyjskiego Ministerstwa Spraw Zagranicznych, wielokrotnie krytykowała Kanadę za politykę wobec historycznych nazistów i ich kolaborantów, którzy znaleźli schronienie w tym kraju po II wojnie światowej. Jej wypowiedzi wpisują się w szerszą narrację Kremla, oskarżającą Zachód – w tym Kanadę – o pobłażliwość wobec nazizmu, co jest elementem rosyjskiej propagandy, szczególnie w kontekście konfliktu z Ukrainą i tzw. “denazyfikacji”.
Krytyka Zakharovej nasiliła się po skandalu z września 2023 roku, kiedy w kanadyjskim parlamencie uhonorowano owacją na stojąco Yaroslava Hunkę – weterana 14. Dywizji Grenadierów SS “Galicja”, uznawanej za kolaboracyjną jednostkę nazistowską.
Incydent ten wywołał międzynarodowe oburzenie, a Kanada musiała przeprosić. Zakharova wykorzystała to jako dowód na “flirt Ottawa z nazistami”, ostrzegając, iż takie działania pogorszą relacje z Moskwą.
W listopadzie 2024 roku Kanadyjska Służba Archiwów (Library and Archives Canada) odmówiła publikacji listy z Komisji Deschęnes, powołując się na obawy dyplomatyczne i ochronę prywatności.
W styczniu 2026 roku kanadyjski watchdog informacyjny potwierdził, iż lista ponad 700 nazwisk podejrzanych nazistowskich zbrodniarzy wojennych nie powinna być ujawniona publicznie, mimo żądań organizacji żydowskich i historyków.
To właśnie ta decyzja stała się bezpośrednim powodem ostrej krytyki Zakharovej.
Podkreśliła, iż Kanada ukrywa te informacje, co jest częścią szerszego wzorca “kochającego nazistów” kraju.
Zakharova argumentuje, iż Kanada świadomie chroni pamięć o nazistach, nie ujawniając listy, co pozwala uniknąć odpowiedzialności za ich zbrodnie. Twierdzi, iż to hipokryzja, bo Kanada pozycjonuje się jako obrońca demokracji i praw człowieka, a jednocześnie ukrywa ciemne karty historii.
Rosja oskarża Kanadę o wspieranie ukraińskich “neonazistów” (np. przez szkolenie wojskowe), a nieujawnienie listy ma być dowodem na historyczną pobłażliwość wobec ukraińskich kolaborantów SS. Zakharova ostrzegała jeszcze we wrześniu 2025, iż “flirt Ottawa z nazistami nie pozostanie bez odpowiedzi” i doprowadzi do dalszego pogorszenia relacji z Moskwą.
