Czym jest Narodowy Dzień Pamięci „Żołnierzy Wyklętych”?
1 marca w Polsce obchodzony jest Narodowy Dzień Pamięci „Żołnierzy Wyklętych”. To państwowe święto ustanowione w celu upamiętnienia żołnierzy podziemia niepodległościowego, którzy po zakończeniu II wojny światowej nie pogodzili się z narzuconą Polsce władzą komunistyczną.
Święto zostało ustanowione ustawą z 2011 roku. Nie jest to dzień wolny od pracy, jednak w całym kraju realizowane są uroczystości państwowe, marsze pamięci, biegi „Tropem Wilczym”, a także wydarzenia edukacyjne organizowane przez szkoły, instytucje kultury i samorządy.
Dlaczego 1 marca? Historyczne tło daty
Data 1 marca ma wymiar symboliczny. Tego dnia w 1951 roku w więzieniu mokotowskim w Warszawie wykonano wyrok śmierci na członkach IV Zarządu Głównego Zrzeszenia „Wolność i Niezawisłość”. Egzekucja była jednym z najbardziej znanych przykładów represji komunistycznych wobec żołnierzy podziemia.
Władze komunistyczne przez dekady starały się wymazać pamięć o powojennym podziemiu niepodległościowym. Dopiero po 1989 roku rozpoczął się proces przywracania ich historii do debaty publicznej oraz badań naukowych.
Kim byli „Żołnierze Wyklęci”?
Określenie „Żołnierze Wyklęci” odnosi się do członków powojennego podziemia antykomunistycznego, wywodzących się m.in. z Armii Krajowej, Narodowych Sił Zbrojnych czy organizacji Wolność i Niezawisłość. Działali oni głównie w latach 1944–1956.
Część z nich prowadziła walkę zbrojną, inni zajmowali się działalnością wywiadowczą, kolportażem prasy podziemnej oraz organizowaniem struktur oporu. Wielu zostało aresztowanych, torturowanych i skazanych w pokazowych procesach.
Współczesne obchody w Polsce
Narodowy Dzień Pamięci „Żołnierzy Wyklętych” jest dziś jednym z ważniejszych dni w kalendarzu pamięci historycznej w Polsce. Uroczystości realizowane są pod pomnikami, w miejscach pamięci, na cmentarzach wojennych oraz w instytucjach państwowych.
Coraz większą rolę odgrywają działania edukacyjne skierowane do młodzieży. W szkołach organizowane są lekcje historii poświęcone powojennemu podziemiu, konkursy oraz projekty badawcze.
Znaczenie święta we współczesnej debacie publicznej
Temat Żołnierzy Wyklętych budzi w Polsce emocje i bywa przedmiotem sporów historycznych. Badacze analizują zarówno ich działalność zbrojną, jak i kontekst polityczny tamtych lat. W przestrzeni publicznej trwa dyskusja o interpretacji wydarzeń powojennych.
Niezależnie od ocen historycznych, 1 marca pozostaje dniem pamięci o osobach, które w powojennej rzeczywistości podjęły próbę walki o suwerenność państwa polskiego.
Podsumowanie
1 marca w Polsce to Narodowy Dzień Pamięci „Żołnierzy Wyklętych”. To państwowe święto upamiętniające żołnierzy podziemia niepodległościowego, którzy po II wojnie światowej sprzeciwili się systemowi komunistycznemu. Choć nie jest dniem wolnym od pracy, ma istotne znaczenie historyczne i edukacyjne.
