Een brand beschadigde de historische Vondelkerk in Amsterdam zwaar tijdens de jaarwisseling. De toren, een deel van het middenschip en een groot deel van het dak van het 19de-eeuwse monument stortten in. Burgemeester Femke Halsema reageerde ontdaan op het verlies van "één van de meest intieme monumenten" van de stad.
De brand brak even voor 01.00 uur uit in de toren van de kerk aan het Vondelpark. De brandweer evacueerde tientallen omwonenden. De brandweer kreeg het vuur kort na 11.00 uur onder controle. Ook de Koninklijke Marine hielp bij het blussen van de brand. Er raakte niemand gewond.
Halsema bezocht de plaats van de brand en schreef op social media: "Afgelopen nacht verloor Amsterdam één van zijn meest intieme monumenten." Ze benadrukte de betekenis van de kerk voor de buurt: "Sinds de eerste steenlegging in 1872 was het kerkgebouw niet alleen een plek voor erediensten, maar een kloppend hart van een Amsterdamse buurt." "Voor veel buurtbewoners was de kerk een oriëntatiepunt, een stille metgezel bij het opgroeien, wonen en ouder worden in de wijk", aldus de burgemeester.
Meesterwerk van Rijksmuseum-architect
Pierre Cuypers ontwierp de Vondelkerk, de architect die ook het Rijksmuseum en het Centraal Station in Amsterdam ontwierp. Cuypers leefde van 1827 tot 1921 en stond vooral bekend als kerkontwerper.
Wies van Leeuwen, die twee biografieën over Cuypers schreef, vertelde dat hij "een hele slechte nacht" had door de brand. Hij roemt de architectonische kwaliteit van de kerk. "Het is gewoon één van de meest originele, uitzonderlijke oplossingen van de Nederlandse neogotiek", aldus de biograaf. Cuypers ontwierp ook veel huizen in de Vondelstraat. "Daardoor was het een beetje zijn eigen kerk. Hij woonde er vlakbij."
Eerdere brand en herbouw
Bouwers voltooiden de Vondelkerk in 1880, maar de kerk brandde in 1904 ook al eens af. Van Leeuwen vertelt hoe het bureau van Cuypers de kerk toen redde: "[...] Het bureau van Cuypers zat toen op de zolder van het Rijksmuseum. Een medewerker was toen zo slim om meteen de tekeningen van de kerk te zoeken, zodat ze de kerk konden herbouwen."
Later raakte de kerk in verval en dreigde sloop. Het Cuypersgenootschap moest kiezen tussen behoud van de Vondelkerk of de Posthoornkerk. Buurtbewoners en liefhebbers vochten voor behoud. "Buurtbewoners wonden jarenlang elke week trouw het uurwerk op om te voorkomen dat het zou vastroesten", zegt Van Leeuwen. Uiteindelijk spaarden overheden de kerk en nu dient het gebouw als trouwlocatie.
Pleidooi voor herbouw
Van Leeuwen pleit nu voor herbouw van de verwoeste kerk. Hij ziet kansen omdat het gebouw stenen gewelven heeft. "Bij stenen gewelven heb je kans dat die de brand houden en dat het niet is doorgegaan. Dan zou ik zeggen: de enige oplossing is herbouwen."
De oorzaak van de brand is nog niet bekend. Buurtbewoners suggereren dat vuurwerk de brand veroorzaakte.
Chaotische jaarwisseling
De brand brak uit tijdens een chaotische nieuwjaarsnacht in Nederland. Er vielen twee doden door vuurwerkongelukken: een 16-jarige jongen in Nijmegen en een 38-jarige man in Aalsmeer. Het Oogziekenhuis in Rotterdam behandelde 14 mensen met oogletsel door vuurwerk, waarvan 85 procent minderjarig. Een kinderarts van het Oogziekenhuis noemde dit "echt een trendbreuk".
Mensen confronteerden hulpverleners met ongekend geweld. In Breda bekogelden mensen agenten met molotovcocktails en stoeptegels. In Den Haag bekogelden mensen een politiebus met zwaar vuurwerk.
De voorzitter van de Nederlandse Politiebond sprak van "ongekend veel geweld is gebruikt tegen hulpverleners". Overheden verstuurden kort na middernacht een NL-Alert met de oproep alleen bij levensgevaar 112 te bellen, vanwege extreme drukte op de hulplijn.
Let op: Dit artikel is gemaakt met Kunstmatige Intelligentie (AI).
