Tradycja, która wciąż żyje

Od ponad 40 lat „Borowianki” z Raciborowic-Kolonii w gminie Białopole pielęgnują tradycję wspólnego śpiewu. Siedem śpiewaczek i trzech muzyków ocala od zapomnienia pieśni przekazywane z pokolenia na pokolenie, które członkowie zespołu pamiętają jeszcze z domów swoich babć i mam.

Początkowo zespół działał przy Kole Gospodyń Wiejskich, a od 2001 roku nieprzerwanie związany jest z Gminnym Ośrodkiem Kultury w Białopolu. Przez lata zmieniali się jego kierownicy muzyczni – od Zbigniewa Kasperkiewicza, przez Jerzego Wróblewskiego, Arkadiusza Pydysia, Jana Tokarza i Małgorzatę Winnik, aż po obecnego instruktora Damiana Mazurka. Sprawami organizacyjnymi kieruje Anna Pietraszek – jedna z osób, które współtworzą historię zespołu od samego początku. Razem z nią nieprzerwanie śpiewają również Krystyna Tor i Anna Repeć.

Obecnie „Borowianki” tworzy dziesięć osób – siedem śpiewających pań oraz trzech muzyków. W skład zespołu wchodzą: Anna Pietraszek, Krystyna Tor, Danuta Kaniosz, Anna Repeć, Teresa Zając, Jadwiga Chabernal, Anna Sołek, a także Jacek Zając – klarnet, Zdzisław Charabel – bęben i Damian Mazurek – akordeon.

– Na przestrzeni tych 43 lat skład zespołu się zmieniał. Wiele dawnych członkiń niestety już nie żyje. Sama wieś też bardzo się zmieniła. Młodzi wyjechali albo mają swoje obowiązki. Kiedyś pracowało się od rana w gospodarstwie, a mimo zmęczenia szło się jeszcze na próbę. Dziś trudno znaleźć następców. Najmłodsza członkini naszego zespołu ma 73 lata – mówi Anna Pietraszek.

Próby zespołu realizowane są w każdy czwartek w miejscowej świetlicy. Wszystkie sprawy organizacyjne omawiane są wcześniej, a później przez dwie godziny trwa intensywna praca nad repertuarem. Wśród wykonywanych utworów znajdują się stare, często zapomniane pieśni ludowe, ale także kolędy, pastorałki oraz pieśni patriotyczne i okolicznościowe.

– Śpiewamy wszystko, co udało się ocalić od zapomnienia. To pieśni, które przed laty śpiewały nasze babcie i mamy. Oczywiście repertuar dostosowujemy również do wydarzeń, podczas których występujemy – dodaje Anna Pietraszek.

Nieprzypadkowo właśnie w Raciborowicach-Kolonii pielęgnuje się tak bogaty repertuar. To miejscowość, w której od pokoleń przenikały się różne kultury. Mieszkali tu Polacy i Ukraińcy, a w rodzinnych historiach wielu mieszkańców można odnaleźć także czeskie i morawskie korzenie. Ta wielokulturowość do dziś wybrzmiewa w pieśniach wykonywanych przez zespół.

Jednym z największych powodów do dumy są również regionalne stroje busienieckie. Powstały one na podstawie historycznych wzorów odnalezionych w muzealnych zbiorach przez regionalistę Krzysztofa Kołtuna. Dziś zespół dysponuje kilkoma kompletami strojów. Te tradycyjne składają się m.in. ze spódnic, zapasek, koszul i charakterystycznych korali.

W 2023 roku „Borowianki” świętowały jubileusz 40-lecia działalności. Z tej okazji otrzymały nagrodę ministra kultury i dziedzictwa narodowego ze środków Funduszu Promocji Kultury, a także nagrody od starosty chełmskiego oraz wójta gminy Białopole. Dzięki środkom przyznanym przez ministra kultury i dziedzictwa narodowego uszyto nowe stroje regionalne oraz nagrano jubileuszową płytę.

Dorobek zespołu jest imponujący. Na jego koncie znajduje się już pięć wydawnictw płytowych – od serii „Nadbużańskie granie i śpiewanie – pieśni okolicy”, przez albumy „W cieniu starych drzew”, „20 lat minęło… Borowianki” i „Borowianki. Śpiewajmy razem”, aż po najnowszą płytę „Borowianki. Seniorska Ballada”, wydaną z okazji jubileuszu 40-lecia. Zespół został również przedstawiony w publikacji „Zespoły ludowe powiatu chełmskiego”, wydanej przez Starostwo Powiatowe w Chełmie.

Na przestrzeni lat „Borowianki” zdobyły dziesiątki nagród i wyróżnień. Już podczas swojego debiutanckiego występu w 1984 roku zajęły III miejsce na Wojewódzkim Przeglądzie Kultury Ludowej. Później przyszły kolejne sukcesy – zwycięstwa i czołowe miejsca podczas przeglądów pieśni ludowej, patriotycznej, kresowej i religijnej w całym regionie.

Zespół wyśpiewał II miejsce w VIII Międzynarodowym Przeglądzie Działalności Artystycznej Terenów Przygranicznych w Sośnicy, w gminie Radymno, w województwie podkarpackim. Może się także pochwalić I miejscem w IX Wojewódzkim Konkursie Piosenki Partyzanckiej „Aleksandrów” w Górecku Kościelnym, I miejscem w VI Powiatowym Przeglądzie Pieśni Kresowej, II miejscem w Wojewódzkim Przeglądzie Piosenki Ludowej w Chełmie, II miejscem w Powiatowym Przeglądzie Pieśni Religijno-Ludowej w Sawinie, I miejscem w Międzygminnym Przeglądzie Kolęd i Pastorałek w Dubience, I miejscem w Powiatowym Przeglądzie Piosenki Kresowej w Dubience oraz II miejscem na Festiwalu Piosenki Patriotycznej i Żołnierskiej we Włodawie.

„Borowianki” otrzymały także wyróżnienie na Jesiennym Przeglądzie Twórczości Artystycznej Seniorów w Dęblinie, III miejsce na Powiatowym Przeglądzie Piosenki Strażackiej w Okopach, wyróżnienie na Powiatowym Przeglądzie Piosenki Żołnierskiej i Partyzanckiej w Uchaniach, nagrodę na Jesiennym Przeglądzie Twórczości Artystycznej Seniorów w Dęblinie, wyróżnienie na Przeglądzie Zespołów Ziemi Hrubieszowskiej „Kolędy i Pastorałki” w Moniatyczach, wyróżnienie na Powiatowym Przeglądzie Zespołów Śpiewaczych, Kapel i Śpiewaków Ludowych w Wojsławicach oraz II miejsce na Regionalnym Przeglądzie Piosenki i Przyśpiewki Ludowej Rejowiec 2021.

Za swoją działalność zespół został uhonorowany m.in. Złotą Odznaką Honorową Polskiego Związku Emerytów i Rencistów, medalem „Zasłużony dla Powiatu Chełmskiego” oraz ministerialną nagrodą z okazji jubileuszu 40-lecia działalności.

– „Borowianki” swoim śpiewem udowadniają, iż tradycja wspólnego muzykowania jest nicią łączącą pokolenia. Podczas ich występów tworzy się wyjątkowa, rodzinna atmosfera, a publiczność może poznawać bogactwo dawnej kultury naszego regionu. Ich wieloletnia aktywność artystyczna zasługuje na najwyższy szacunek i uznanie – podkreślają pracownicy Gminnego Ośrodka Kultury w Białopolu.