Co zrobić, żeby zostać najstarszą Polką albo najstarszym Polakiem? Patrząc na ostatnie lata, odpowiedź brzmi zaskakująco prosto: mieszkać na Podkarpaciu, najlepiej w powiecie strzyżowskim. To właśnie stąd pochodzą dziś zarówno najstarsza mieszkanka Polski, jak i najstarszy żyjący Polak. A liczba stulatków w regionie rośnie w imponującym tempie.
175 stulatków i rosnąca „armia długowiecznych”
Na koniec stycznia Zakład Ubezpieczeń Społecznych wypłacał na Podkarpaciu specjalne świadczenie honorowe już 175 osobom, które przekroczyły magiczną granicę 100 lat. Jeszcze w grudniu 2022 roku stulatków w regionie było 117. W niespełna trzy lata przybyło więc blisko 50 procent długowiecznych seniorów.
Każdy z nich – niezależnie od wysokości swojej emerytury – co miesiąc otrzymuje z ZUS 6 589,67 zł brutto. To tzw. świadczenie honorowe, przyznawane po ukończeniu 100 lat. Przez ponad 50 lat wyglądało to inaczej: dodatek liczono raz, w wysokości kwoty bazowej obowiązującej w dniu setnych urodzin i nie był on później waloryzowany. Dziś stulatkowie mają gwarantowaną jedną, aktualizowaną co roku kwotę.
Za tą liczbą kryje się prosty fakt: na Podkarpaciu żyje coraz więcej osób, które docierają do wieku, o jakim jeszcze jedno pokolenie temu mówiło się z niedowierzaniem.
Najstarsza Polka i najstarszy żyjący Polak? Oboje z Podkarpacia
Po śmierci 113‑letniej Jadwigi Żak‑Stewart na początku 2026 roku, tytuł najstarszej mieszkanki Polski najprawdopodobniej przypadł seniorce z Podkarpacia. Anna Winiarska, urodzona 23 lutego 1915 roku, w 2026 roku kończy 111 lat.
To rocznik, który pamięta jeszcze pierwszą wojnę światową z opowieści rodziców, II wojnę z własnej młodości i wszystkie najważniejsze zakręty polskiej historii XX wieku. Jej wiek pokazuje, iż Podkarpacie przestało być na mapie długowieczności „białą plamą” – przeciwnie, staje się jednym z najważniejszych punktów odniesienia.
Wcześniej statystyki biły rekordy dzięki Tekli Juniewicz – najstarszej zweryfikowanej Polce w historii, która żyła 116 lat i zmarła w 2022 roku. Dziś pałeczkę przejmują kolejne seniorki, coraz częściej właśnie z naszego regionu.
Podkarpacie może mówić nie tylko o najstarszej mieszkance, ale i o najstarszym żyjącym Polaku. To kpt. Tadeusz Lutak, pseudonim „Pancerz”, urodzony w 1917 roku, związany ze Strzyżowem i powiatem strzyżowskim. W sierpniu 2025 roku skończył 108 lat.
Żołnierz kampanii wrześniowej, weteran i świadek historii, który pamięta sanację, wrzesień 1939 roku, okupację, komunizm i całe 35 lat wolnej Polski.
Podkarpacie na mapie długowieczności
W skali kraju stulatków jest już ponad 1900, w tym kilku superstulatków, którzy przekroczyli 110 lat. Podkarpackie ze swoimi 175 osobami w tym wieku wyróżnia się kilkoma rzeczami naraz:
- dynamicznym wzrostem liczby stulatków,
- faktem, iż zarówno najstarsza mieszkanka, jak i najstarszy mieszkaniec Polski związani są właśnie z tym regionem,
- koncentracją tych przypadków w powiecie strzyżowskim, który – nieco pół żartem, pół serio – można by nazwać „polską doliną długowieczności”.
Oczywiście za liczbami stoją konkretne życiorysy: ludzie, którzy całe życie pracowali w gospodarstwach, fabrykach, szkołach, warsztatach, a dziś – mimo wieku – wciąż są istotną częścią rodzin i lokalnych społeczności.
Świadczenie honorowe z ZUS, choć wysokościowo robi wrażenie, jest w tej historii tylko dodatkiem. To sygnał, iż państwo dostrzega wyjątkowość osiągnięcia, jakim jest ukończenie 100 lat. Ale tego, co najważniejsze, nie da się wycenić:
- pamięci o świecie sprzed stu lat,
- doświadczeń z czasów wojny i powojennej odbudowy,
- całych pokoleń wychowanych przez tych ludzi.
Podkarpaccy stulatkowie pokazują, iż długie życie to nie jest wyłącznie efekt „dobrych genów”. Zwykle za tym idą: praca fizyczna, prostsza dieta, rytm dnia podporządkowany naturze, a z drugiej strony – silne więzi rodzinne i obecność w lokalnej wspólnocie.
Czy to przepis na 100 lat życia? Pewności nie ma, ale jedno jest jasne: jeżeli szukać w Polsce długowieczności, to coraz częściej trzeba patrzeć właśnie w stronę Podkarpacia.
Co dalej z „długim życiem po podkarpacku”?
Wzrost liczby stulatków w województwie to wyzwanie i szansa jednocześnie. Wyzwanie – bo wymaga coraz lepiej zorganizowanej opieki geriatrycznej, wsparcia dla rodzin i polityk senioralnych dostosowanych do bardzo zaawansowanego wieku.
Szansa – bo Podkarpacie ma dziś unikalną „bazę żywej pamięci” i doświadczenia, której inne regiony mogą tylko zazdrościć. To również potencjał do badań naukowych nad długowiecznością, prowadzonych nie na odległych wyspach, ale w Strzyżowie, małych wsiach i miasteczkach wokół.
Czy więc jest jakiś prosty sposób, by zostać najstarszą Polką lub najstarszym Polakiem? Na pewno nie ma jednej recepty. Ale patrząc na mapę, można z przekąsem dodać: dobrze jest mieć w dowodzie wpis „województwo podkarpackie” – a najlepiej „powiat strzyżowski”. Reszta to już codzienne życie, które – jak widać – potrafi się naprawdę wydłużyć.
