1 września 1939 roku rozpoczął się najtragiczniejszy rozdział w historii Polski XX wieku. Niemiecka agresja zapoczątkowała II wojnę światową, która dla naszego kraju oznaczała blisko sześć lat okupacji, terroru, masowych egzekucji, Zagładę polskich Żydów i gigantyczne straty materialne. W 87. rocznicę tamtych wydarzeń mieszkańcy Nowego Sącza, przedstawiciele władz, służb mundurowych i organizacji oddali hołd wszystkim, którzy walczyli i zginęli za wolność Ojczyzny.
Nowosądeckie obchody rozpoczęła msza święta w intencji Ojczyzny odprawiona w kościele Niepokalanego Poczęcia Najświętszej Maryi Panny na Starym Cmentarzu.
Po nabożeństwie uczestnicy przeszli przed Pomnik Nieznanego Żołnierza za Ojczyznę w latach 1939–1945, znajdujący się obok Sądeckiej Piety. Złożono tam kwiaty i zapalono znicze.
Nowy Sącz pamięta
Władze miasta reprezentowała zastępca prezydenta Nowego Sącza Bożena Borkowska, natomiast Radę Miasta – wiceprzewodniczący Artur Czernecki.
W uroczystości uczestniczyli również poseł na Sejm RP Piotr Lachowicz, radny województwa małopolskiego Michał Słowik oraz przedstawiciele służb mundurowych.
Wartę honorową przy pomniku pełnili strzelcy z Jednostki Strzeleckiej 2006 Nowy Sącz.
Była to kolejna okazja, aby przypomnieć o tych, którzy we wrześniu 1939 roku stanęli do nierównej walki, a także milionach cywilnych ofiar wojny i niemieckiej oraz sowieckiej okupacji.
1 września 1939 roku. Niemcy napadły na Polskę
Nad ranem 1 września 1939 roku wojska III Rzeszy zaatakowały Polskę bez wypowiedzenia wojny. Symbolem rozpoczęcia konfliktu stał się ostrzał Wojskowej Składnicy Tranzytowej na Westerplatte przez pancernik „Schleswig-Holstein”. Tego samego dnia niemieckie lotnictwo bombardowało polskie miasta, a Wehrmacht przekroczył granice Rzeczypospolitej z kilku kierunków.
17 września, realizując ustalenia zawarte pomiędzy III Rzeszą a Związkiem Sowieckim, od wschodu Polskę zaatakowała Armia Czerwona. Państwo polskie znalazło się pomiędzy dwoma totalitarnymi mocarstwami.
Klęska kampanii 1939 roku nie oznaczała jednak końca polskiego oporu. Powstało Polskie Państwo Podziemne, a polscy żołnierze walczyli później na wielu frontach wojny – od Norwegii i Francji, przez bitwę o Anglię, Afrykę i Włochy, aż po Europę Zachodnią i front wschodni.
Polska zapłaciła niewyobrażalną cenę
II wojna światowa była największym konfliktem zbrojnym w historii ludzkości, ale Polska znalazła się wśród państw, które poniosły proporcjonalnie największe straty ludnościowe i materialne.
Według współczesnych szacunków w wyniku niemieckiej okupacji i działań wojennych życie straciło około 5,2–5,5 mln obywateli przedwojennej Polski, w tym około 3 mln polskich Żydów zamordowanych w Zagładzie. Setki tysięcy kolejnych osób padły ofiarą represji i zbrodni sowieckich, deportacji oraz powojennych konsekwencji zmian granic i przymusowych przesiedleń.
Niemiecki terror obejmował masowe egzekucje, pacyfikacje wsi, łapanki, deportacje do obozów koncentracyjnych i na roboty przymusowe oraz planową eksterminację ludności żydowskiej. Symbolem zbrodni sowieckich stał się m.in. mord katyński, w którym w 1940 roku NKWD zamordowało blisko 22 tys. polskich obywateli – przede wszystkim oficerów Wojska Polskiego, policjantów i przedstawicieli elit państwa.
Ogromna była również skala zniszczeń. Warszawa została pod koniec wojny niemal obrócona w ruinę, a straty dotknęły tysiące polskich miast, wsi, zakładów przemysłowych, linii kolejowych, dróg, szkół, świątyń, bibliotek, muzeów oraz bezcennych zbiorów kultury.
Wojna odcisnęła piętno również na Nowym Sączu
Okupacja przyniosła tragedię także mieszkańcom Nowego Sącza i całej Sądecczyzny. Szczególnie dramatyczny był los sądeckich Żydów, którzy przed wojną stanowili znaczącą część społeczności miasta.
Niemcy utworzyli w Nowym Sączu getto, do którego trafiali również Żydzi z okolicznych miejscowości. W 1942 roku rozpoczęła się jego ostateczna likwidacja. Tysiące ludzi deportowano do niemieckiego nazistowskiego obozu zagłady w Bełżcu, gdzie zostali zamordowani. Do egzekucji dochodziło również na terenie Sądecczyzny.
Terror dotknął także polskich mieszkańców regionu. Sądecczyzna była jednocześnie ważnym obszarem działalności konspiracyjnej i kurierskiej. Przez południową granicę prowadziły szlaki wykorzystywane przez polskie podziemie.
87 lat później pamięć pozostaje obowiązkiem
Od niemieckiej agresji na Polskę minęło już 87 lat. Pokolenie bezpośrednich świadków tamtych wydarzeń odchodzi, dlatego coraz większego znaczenia nabiera zachowanie świadectw, dokumentów i rodzinnych historii.
Wtorkowe uroczystości w Nowym Sączu były nie tylko oddaniem hołdu poległym. Rocznica 1 września pozostaje przypomnieniem, do czego mogą prowadzić totalitaryzm, pogarda dla ludzkiego życia i agresja wobec innych państw.
Pamięć o milionach ofiar II wojny światowej i ludziach, którzy walczyli o wolną Polskę, pozostaje wspólnym obowiązkiem kolejnych pokoleń.
Źródło i fot.: UMNS
